Ισλάμ και Εθνικά Κινήματα στο Βόρειο Καύκασο (Κιρκάσιοι, Αμπχάζιοι, Μπαλκάριοι, Καρατσάι)

Χάρτης του "Εμιράτου του Καυκάσου"

Η αναμφισβήτητη οικονομική και πολιτική επανάκαμψη της Ρωσσίας και το τέλος του πολέμου στην Τσετσενία δημιούργησαν νέα δεδομένα στις εθνοτικές αντιθέσεις στο εσωτερικό της ρωσσικής ομοσπονδίας. Τούτο, όμως, δεν σημαίνει ότι οι αντιθέσεις αυτές έπαψαν να υφίστανται. Ιδιαιτέρως στην ευαίσθητη περιφέρεια του Καυκάσου το τοπίο παραμένει ομιχλώδες και σε πρόσφατη έρευνα καταδεικνύεται ότι το 57% των Ρώσσων θεωρεί την κατάσταση ακόμη τεταμένη, ενώ το 10% κρίσιμη.

Ο Καύκασος αποτελεί για αιώνες έναν κομβικό γεωπολιτικό και πολιτισμικό χώρο. Οι ορεινοί όγκοι του προσέφεραν καταφύγιο σε δεκάδες καταδιωκόμενα φύλα, που προέρχονταν είτε από τις στέπες του βορρά είτε από την Μεσοποταμία και την ανατολική Μ. Ασία. Έτσι εξηγείται και η πανσπερμία εθνοτήτων που διαβιούν ακόμη εκεί. Οι ιδιαιτερότητες του μωσαϊκού αυτού δεν επέτρεψαν την ανάδυση μιας δυνάμεως που να συνενώσει το σύνολο των λαών του Καυκάσου και ως αποτέλεσμα η περιοχή ήταν μόνιμα στόχος εκτεταμένων επεκτατικών διαδικασιών από συγκροτημένες εξωκαυκασιανές εθνικές ομάδες: Σκύθες, Μογγόλοι, Χαζάροι, Πέρσες, Οθωμανοί, Ρώσσοι.

Οι ρωσο-τουρκικές σχέσεις

 

Μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης η Ρωσία και η Τουρκία βρέθηκαν σε νέες γεωπολιτικές συνθήκες όπου:

α. για πρώτη φορά (εκτός της περιόδου 1918-1920) δεν έχουν κοινά ηπειρωτικά σύνορα,

β. για πρώτη φορά έπειτα από δεκαετίες δεν ανήκουν σε αντίπαλα πολιτικο-στρατιωτικά μπλοκ,

γ. η Ρωσία βρέθηκε σε αδυναμία, στρατιωτική και πολιτική, να διατηρήσει στην σφαίρα επιρροής της τις περιοχές του νοτίου Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας.

Το γεωπολιτικό κενό που προκάλεσε η ρωσική παρακμή ήλθε να το καλύψει η Τουρκία. Ιδιαιτέρως το πρώτο διάστημα, στηριζόμενη στις αρχές του παντουρκισμού, διεύρυνε την επιρροή της τόσο στον Καύκασο όσο και στην Κεντρική Ασία και προωθούσε το «τουρκικό μοντέλο» ανάπτυξης. Η πολιτική αυτή βρήκε υποστήριξη από την Δύση και πρωτίστως από τις Η.Π.Α. για δύο κυρίως λόγους:

α. την αποτροπή της επέκτασης του ισλαμικού φονταμενταλισμού.

β. τη δημιουργία αντίβαρου στην ρωσική επιρροή.

Ο ανταγωνισμός για τον έλεγχο της Ευρασίας

Σύμφωνα με τους θεωρητικούς της ρεαλιστικής σχολής των διεθνών σχέσεων, κατά την περίοδο πού ακολουθεί την επικράτηση μιας μοναδικής ηγεμονικής δυνάμεως παρατηρούνται δύο ταυτόχρονες τάσεις:

α. το κράτος νικητής προωθεί αξίες που διεκδικούν οικουμενικότητα, ως όχημα εμπέδωσης της ηγεμονίας του, ενώ

β. αναδυόμενες εστίες ισχύος αμφισβητούν την μονοπολική κατάσταση, διεκδικώντας αύξηση της δικής τους επιρροής.
Πέραν πάσης αμφιβολίας η μετα-ψυχροπολεμική περίοδος διέπεται ακριβώς από αυτές τις αντίρροπες δυναμικές. Απέναντι στην αλματώδη αμερικανική επέκταση διαμορφώθηκαν ανταγωνιστικές διαθέσεις, σε μια εικόνα που grosso modo ανταποκρίνεται στην περιγραφή του Χάντινγκτον για τις πολιτισμικές ζώνες.  Η πλέον συγκροτημένη  αμφισβήτηση της αναδιαμόρφωσης των γεωπολιτικών συσχετισμών προέρχεται από τη Ρωσία. Η επανάκαμψη της ρωσικού παράγοντα στις διεθνείς εξελίξεις σε τέτοιο υψηλό βαθμό συνιστά οπωσδήποτε μία ιστορική έκπληξη, λαμβάνοντας υπ όψη το ελάχιστο χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από την διάλυση της ΕΣΣΔ.

Κράτος και Ιδεοληψίες των ελληνικών ελίτ

Γεγονός πέραν πάσης αμφισβητήσεως αποτελεί η στροφή που έχει επισυμβεί τα τελευταία χρόνια στην διεθνή σκηνή και στους προσανατολισμούς των ιδεολογικών τάσεων. Οι «προφητείες» για το επερχόμενο τέλος του θεσμού του «έθνους-κράτους» (ακόμη και του τέλους των εθνών) υπεχώρησαν εμπρός στην αυξανόμενα καταλυτική παρουσία των κρατικών οντοτήτων στο νέο διεθνές συγκρουσιακό περιβάλλον.

Χαρακτηριστικότερο, ίσως, παράδειγμα, αποτελούν οι ίδιες οι ΗΠΑ. Η επιδίωξή τους να διατηρήσουν και να επεκτείνουν την μονοπολική τους ηγεμονία πραγματοποιείται μέσω της κρατικής τους ισχύος. Γι’ αυτό τον λόγο και οι θεσμοί του αμερικανικού κράτους δεν έχουν υποστεί την ελάχιστη απονέκρωση ή έστω χαλάρωση στο προηγηθέν διάστημα.

Σε ανάλογες κατευθύνσεις οφείλεται, όμως, και το «κινεζικό θαύμα». Μια κεντρικά ελεγχόμενη  οικονομική επέκταση, που συνεχίζεται αδιαλείπτως από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την ανάδειξη της Κίνας σε παγκόσμια δύναμη.

Αλλά και η επανάκαμψη της Ρωσικής Ομοσπονδίας,  ως κυρίαρχου παράγοντα της διεθνούς διπλωματίας, στηρίχθηκε, κυρίως, στην ενίσχυση των κρατικών δομών, του συγκεντρωτισμού και της συμπόρευσης κρατικής πολιτικής και οικονομίας.

 Παράλληλα, σε όλες τις περιπτώσεις, η κυρίαρχη εθνική ταυτότητα όχι μόνον δεν υφίσταται επίθεση, αλλ’ αντιθέτως ενισχύεται συστηματικά από την κεντρική εξουσία.

H θέση της Αλβανίας στον ισλαμικό ευρασιατικό άξονα

Χάρτης της "Μεγάλης Αλβανίας"

Παρά την αισιόδοξη ρητορεία που επαγγελόταν την έλευση μιας νέας εποχής, η ανακατάταξη των συσχετισμών ισχύος του μεταψυχροπολεμικού κόσμου έχει να παρουσιάσει τόσο νικητές όσο και ηττημένους.

Στις πλέον ωφελημένες δυνάμεις συγκαταλέγεται οπωσδήποτε η Αλβανία και εν γένει το αλβανικό έθνος. Η ανάδυση του αλβανικού παράγοντα από τον ρόλο του βαλκανικού παρία σε αυτόν μιας εξαιρετικά υπολογίσιμης δύναμης είναι μία πραγματικότητα, είτε δημιουργηθεί η «Μεγάλη Αλβανία» είτε νομιμοποιηθεί το μεταβατικό «οιονεί κράτος-δορυφόρος» της Αλβανίας στο Κόσσοβο και μια διευρυμένη αυτονομία στο Τέτοβο.

Η επιτυχής αλβανική πολιτική εδράζεται αναμφίβολα στην υποστήριξη των ΗΠΑ, καθώς στον βαλκανικό χώρο η Ουάσιγκτον διαμορφώνει εν πολλοίς μόνη της τις νέες συντεταγμένες. Η υποχρεωτική, λόγω των εσωτερικών της προβλημάτων, αναδίπλωση της Ρωσσίας, αλλά και οι παλινωδίες της Ε.Ε. επέτρεψαν την απρόσκοπτη αμερικανική ρύθμιση.

Η απόλυτη και επίμονη αυτή στήριξη του αμερικανικού παράγοντα στις αναθεωρητικές βλέψεις του αλβανικού στοιχείου, όπως και του μουσουλμανικού στην Βοσνία, με την διενέργεια ακόμη και στρατιωτικών επεμβάσεων επί ευρωπαϊκού εδάφους, δεν μπορεί παρά να οδηγεί στο συμπέρασμα ότι αυτή αποτελεί πράξη ενός μακροπρόθεσμου σχεδιασμού.

Η "νεκρανάσταση" του αριστερισμού

Η κρίση που σοβεί στο χώρο των πολιτικών ιδεών στην Ελλάδα αποκαλύπτεται και από την πρόσφατη δυναμική επανεμφάνιση ενός ευρύτατου φάσματος ιδεολογημάτων του «αριστερισμού». Στην συγκεκριμένη κατηγορία θα πρέπει να ενταχθούν οι ποικίλες τάσεις σοσιαλιστικού ή αναρχικού μεσσιανισμού -από τους «εργατιστές» έως τους κουκουλοφόρους και στην νέας γενιάς τρομοκρατία-, που διεκδικούν την επαναστατική πρωτοπορία.

Χωρίς αμφιβολία τόσο στην Ελλάδα όσο και σε ευρωπαϊκό και πλανητικό επίπεδο είμαστε αντιμέτωποι με σειρά σημαντικών προβλημάτων: τίς κοινωνικές ανισοτήτες, την υπερεκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος, τη κυριαρχία του μονοδιάστατου ανθρώπου-καταναλωτή, τό κενό ιδεών κ.ο.κ.

Ιδιαιτέρως για την ελληνική κοινωνία οι δυσκολίες οξύνονται από την γήρανση του πληθυσμού, την εκρηκτική διόγκωση του αθηναϊκού υδροκεφαλισμού, την μη αφομοίωση του τεράστιου αριθμού μεταναστών, την παγίωση της μετριοκρατίας, την υποβάθμιση της κρατικής ισχύος αλλά και την ανυπαρξία ενός κοινού οράματος για το μέλλον.

Το σύνολο αυτών των αδιεξόδων που μας βαραίνουν είναι εύλογο να απαιτούν επιτακτικά λύσεις και μάλιστα τόσο ανατρεπτικές που θα στοχεύουν στην ίδια την ποιότητα του «ανθρωπολογικού υποδείγματος», και στην ανάδυση μιας νέας συνθετικής ταυτότητας με διαφορετική προσέγγιση στην ιεράρχηση των προτεραιοτήτων, στις κοινωνικές δομές και στη σχέση ανθρώπου-φύσης.

Η μετα-Νιγιάζοφ εποχή του Τουρκμενιστάν

Η εξαιρετική ρευστότητα του μετασοβιετικού χώρου εκδηλώνεται σταθερά στην αβεβαιότητα του προσανατολισμού των κρατών που τον αποτελούν. Ο συνδυασμός της διαδικασίας ένταξης στη φρενήρη οικονομική παγκοσμιοποίηση με την προσαρμογή του πολιτικού συστήματος στις τοπικές ιδιαιτερότητες δημιουργεί εκρηκτικές αντιφάσεις με απροσδόκητες εξελίξεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα των παραπάνω αποτελεί η περίπτωση της Τουρκμενίας. Ο αιφνίδιος θάνατος του 66χρονου δικτάτορα Saparmurat Niazov, στις 21 Δεκεμβρίου 2006, πολλαπλασίασε πάραυτα την κινητικότητα στον γεωπολιτικό άξονα Καυκάσου-Κ. Ασίας. Το απομονωμένο και αραιοκατοικημένο αυτό κράτος (περ. 5 εκ. κάτοικοι) με τις νομαδικές παραδόσεις στις ακτές της Κασπίας συνιστά, παρ’ όλα αυτά, έναν σημαντικό παράγοντα στην διαμόρφωση των ευρύτερων γεωπολιτικών συσχετισμών. Το μέγεθος της αξίας του έγκειται στα πολύτιμα κοιτάσματα που διαθέτει σε φυσικό αέριο, καθώς, σύμφωνα τουλάχιστον με τα υπάρχοντα  στοιχεία, καταλαμβάνει παγκοσμίως την τρίτη θέση.

Η περίοδος μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Τουρκμενιστάν το 1991 σφραγίστηκε από δύο καίρια χαρακτηριστικά:

α. Τον ανταγωνισμό ξένων δυνάμεων για τον έλεγχο των εξαγωγών αερίου και πετρελαίου και

β. Το απολυταρχικό καθεστώς του Νιγιάζοφ.