Εισαγωγή στο βιβλίο του Ανδρέα Μπιελέτσκι "Τα ελληνικά τοπωνύμια της Κριμαίας και το γλωσσικό ιδίωμα των Ελλήνων της Ουκρανίας"

                                                                                   

 Δεν σε πίστευα πως υπάρχουν ακόμα, κάπου μακριά στην ανατολή,

ολάκερα ελληνικά χωριά όπου οι Έλληνες μιλούν ελληνικά.

Πήγαμε εκεί με μερικούς μαθητές μας.

Και ακόμα στο δρόμο άκουσα τον οδηγό του φορτηγού μας

να λέει σε κάποιον που στεκόταν δίπλα:

–Φέρου πίβο! (φέρνω μπύρα). Και έμοιαζε με τα ελληνικά.

Σαν φτάσαμε σ’ ένα χωριό που οι ντόπιοι το λέγαν Τσερντακλύ,

άκουσα τη φωνή κάποιας γυναίκας που φώναξε στην κόρη της:

–Φσαλ τ’ μπόρτα! (κλείσε την πόρτα)

ήταν στο ιδίωμα εκείνου του χωριού...

Και όταν ξάπλωσα τη νύχτα καταγής
μπροστά σε μια χωριάτικη καλύβα άκουσα

τη φωνή του νοικοκύρη που πρόφερε –αρανό...

                                      Και είδα εκεί ψηλά από πάνω μου τον μαύρο και έναστρο ουρανό.

                                     Ήταν η πρώτη νύχτα στο ελληνικό χωριό της Ουκρανίας.

Το ποίημα, με τίτλο "Οι πρώτοι στην αοριστία", ανήκει στον Αντρέι Αλεξάνδροβιτς Μπιελέτσκυ, ο οποίος διατύπωσε πολλές από τις εμπειρίες της ζωής του και τις ενδόμυχες σκέψεις του με την μορφή ποιημάτων στην ελληνική γλώσσα. Η συγκεκριμένη περιγραφή αφορά στην επίσκεψη που έκανε η πρώτη διαλεκτολογική αποστολή του Πανεπιστημίου του Κιέβου σε ελληνικά χωριά της Αζοφικής του νομού Ντονιέτσκ της Ουκρανίας. Ο Μπιελέτσκυ απευθύνεται στην σύζυγό του, επίσης φιλόλογο, Τατιάνα Τσερνισόβα, η οποία ανακάλυψε την ύπαρξη του ελληνισμού στην περιοχή της Μαριούπολης και οργάνωσε το ταξίδι μαζί με φοιτητές τους με σκοπό την καταγραφή των ελληνικών γλωσσικών ιδιωμάτων.

Η σχέση του Μπιελέτσκυ με τον ελληνισμό ήταν βαθιά[1] και πολυεπίπεδη  αν και η στροφή του προς αυτόν ήταν αποτέλεσμα τυχαίων γεγονότων. Νέος, με γονείς διανοούμενους[2], ως προικισμένος γλωσσολόγος με απίστευτο πλούτο γνώσεων, γοητεύθηκε από τον αρχαίο αιγυπτιακό πολιτισμό. Στην ξαφνική αναχώρηση το 1941 από το Χάρκοβο της Ουκρανίας που ζούσε, εξαιτίας της γερμανικής επέλασης έχασε την διατριβή του για τις αιτίες της πτώσης του αρχαίου αιγυπτιακού βασιλείου, και στα μετόπισθεν, στο Τομσκ της Σιβηρίας, έστρεψε την δραστηριότητά του στην κλασσική φιλολογία. Σε όλη του την ζωή παράλληλα με την ακατάπαυστη δημιουργική του δράση στο τομέα της γλωσσολογίας, όπου η ικανότητά του στην εκμάθηση ξένων γλωσσών είχε πάρει μυθικές διαστάσεις, εργάστηκε για την ελληνική φιλολογία: αδιάλειπτη διδασκαλία στο Πανεπιστήμιο, επιστημονικές μελέτες για την ελληνική γλώσσα, μεταφράσεις από τα ελληνικά στα ρωσικά και ουκρανικά, ανακοινώσεις για μεγάλο αριθμό ελληνικών επιγραφών που ανεβρέθηκαν σε περιοχές της Ουκρανίας, ιδίως στην αρχαία Ολβία. Το πνευματικό του μέγεθος και η επιστημονική του συνέπεια συνετέλεσαν στο να συγκεντρωθεί γύρω του ένας κύκλος νέων επιστημόνων, οι οποίοι στη συνέχεια αποτέλεσαν την μαγιά για την ανάπτυξη των ελληνικών γραμμάτων στην Ουκρανία.

Χίλια έτη αναζήτησης ταυτότητας και προσανατολισμού

 
Ο νέος ελληνισμός, όπως αναδύεται στη διάρκεια των τελευταίων αιώνων του Βυζαντίου, αντιμετώπισε προκλήσεις και διλήμματα που εφεξής θα καθόριζαν διαρκώς τη ταυτότητά του. Στη προαναφερόμενη περίοδο, ο ελληνικός κόσμος περιήλθε σε δεινότατη θέση, υπό την πίεση ανερχόμενων ισχυρών γεωπολιτικών και πολιτισμικών ομάδων, που θα κυριαρχήσουν την επόμενη ιστορική περίοδο. Η αρνητική, για το βυζαντινό ελληνισμό, συγκυρία άρχισε να διαμορφώνεται ήδη από τον 11^ο αιώνα. Σελτζούκοι και Νορμανδοί, Βενετοί και Γενουάτες υπονόμευσαν ανεπανόρθωτα την εδαφική και οικονομική κυριαρχία της ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, ενώ η Δ΄ σταυροφορία θα δώσει ένα συντριπτικό κτύπημα. Στη συνέχεια, τίποτε δεν θα σταθεί ικανό να ανακόψει τη μοιραία πορεία. Ακόμα και μετά την απελευθέρωση της Κωνσταντινουπόλεως, από τον Αλέξιο Στρατηγόπουλο, η ορμητική επέκταση των τουρκικών ορδών, ανάγκασε τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ να στραφεί ταπεινωμένος στη Δύση για βοήθεια. Οι γεωπολιτικές «συμπληγάδες», φακιόλιο τουρκικό και λατινική καλύπτρα, είχαν ήδη υψωθεί. Αλλά και στο βορρά, η ενδοχώρα είχε, από αιώνες, καταληφθεί από σλαβικά φύλα, τα οποία αν και ορθόδοξα, συγκροτούσαν, ομού με παλαιότερους κατοίκους και αλλόφυλες στρατιωτικές αριστοκρατίες (Σέρβοι, Βούλγαροι), την εθνική τους συνείδηση. Στο άκρο, όμως, του αχανούς σλαβικού κόσμου, το μοσχοβίτικο κράτος θα αναδειχθεί σταδιακά, στο τρίτο, σταθερό, πόλο επιρροής επί του ελληνικού κόσμου. Ήδη το 1396, ο Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγος ζητούσε τη συνδρομή όχι μόνον της Δύσεως αλλά και της Μόσχας.

Πανουκρανική Ένωση «Σβόμποντα»: Οι φιλοευρωπαίοι εθνικοσοσιαλιστές της Ουκρανίας

ΟΙ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΒΟΜΠΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2012

Η νέα εξέγερση στην Ουκρανία, με αφορμή τη μη υπογραφή σύνδεσής της με την Ε.Ε., δεν εκπλήσσει κανέναν. Όλοι γνωρίζουν το βαθύ εθνικό χάσμα που διχάζει τη χώρα και προκαλεί περιοδικές δομικές πολιτικές κρίσεις. Το πρόβλημα της Ουκρανίας είναι πρωταρχικά πρόβλημα εθνικής ταυτότητας. Τα υπόλοιπα -οικονομική κατάσταση, διαφθορά, ανεπάρκεια του πολιτικού συστήματος- έπονται και επηρεάζουν, αναλόγως, τη μόνιμη σύγκρουση για την ταυτότητα. Το καινοφανές στοιχείο, όμως, είναι ότι της εξέγερσης ηγείται, στην πραγματικότητα, η ουκρανική άκρα δεξιά. Συγκεκριμένα, κυρίαρχη δύναμη κρούσης είναι το κόμμα Σβομπόντα (Ελευθερία), που συνιστά τη μετεξέλιξη του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος.
Και είναι παράδοξο(;) το ότι τα διεθνή μέσα συγκαταλέγουν τα οργανωμένα μέλη του, όπως αυτά που κατέλαβαν το δημαρχείο του Κιέβου, στους «ευρωπαϊστές». Ενώ η οργάνωση, μέλος της «Συμμαχίας των Ευρωπαϊκών Εθνικών Κινημάτων», όπου ανήκουν το ουγγρικό Γιόμπιτς και το βρετανικό Εθνικό Κόμμα, έχει επισήμως καταγραφεί ως ρατσιστική και αντισημιτική. Προφανώς, εδώ ισχύει το «άσπρη γάτα, μαύρη γάτα, σημασία έχει να πιάνει τα ποντίκια», και ιδίως αν αυτά μιλούν ρωσικά…

Η περίπτωση της Λευκορωσίας

ΛΕΥΚΟΡΩΣΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ

Ανάμεσα στα κράτη που προέκυψαν από την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης την πλέον ιδιόμορφη θέση την κατέχει, ίσως, η Λευκορωσία. Η πρώην αυτή σοβιετική Δημοκρατία των 10.293.011 κατοίκων, εκτός του ότι εμφανίζεται ως ο παρίας της Ευρωπαϊκής ηπείρου, εξαιτίας του προέδρου της, Αλεξάνδρου Λουκασένκο, αντιμετωπίζει και την επιλογή της αυτοκατάργησης της κρατικής της οντότητας. Αν και οι Λευκορώσοι αποτελούν το 80% του πληθυσμού το κυρίαρχο πρόβλημα της κοινωνίας τους αποτελεί η σχέση της λευκορωσικής ταυτότητας με την ρωσική. Η κοινή καταγωγή και η εγγύτητα των δύο λαών, η πλατιά χρήση της ρωσικής γλώσσας τόσο στα επίσημα κείμενα όσο και στην καθημερινή δραστηριότητα και οι στενές οικονομικές σχέσεις με την Ρωσία καθορίζουν στην ουσία και το πλαίσιο των εξελίξεων στη χώρα.

Καθόλου τυχαία άλλωστε ειδική επιτροπή εμπειρογνωμονων από την Ρωσία και την Λευκορωσία προετοιμάζει την διαδικασία της ένωσης των δύο κρατών. Ένωση που η πραγματοποίησή της καθυστερεί μάλλον όχι λόγω διαφωνιών αλλά εξαιτίας διαφόρων άλλων παραμέτρων. 

Οι ρίζες του ισλαμιστικού κινήματος στην Τσετσενία



Η ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΥΚΑΣΟ ΕΩΣ ΤΟ 1878

«Τα μάτια του Βοροντσόφ έλεγαν ότι αυτός δεν πιστεύει σε τίποτα από κείνα που έλεγε ο Χατζή-Μουράτ, ότι ξέρει πως μισεί καθετί ρωσσικό, ότι τέτοιος θα μείνει σ’ όλη του τη ζωή και τώρα υποκύπτει μόνο γιατί βρέθηκε στην ανάγκη να το κάνει» 

Λέων Τολστόι, «Χατζή Μουράτ»

Η τρομοκρατική επίθεση στην Βοστώνη από τους Τσετσένους αδελφούς Τσαρνάεφ, και η ευρεία συμμετοχή Τσετσένων μαχητών στον συριακό εμφύλιο, καταδεικνύουν ότι το εξτρεμιστικό Ισλάμ στον Καύκασο διαθέτει ισχυρή επιρροή και βαθιές ρίζες.

Κυρίαρχο χαρακτηριστικό της ευρύτερης περιοχής του Βορείου Καυκάσου, όπου βρίσκεται η Τσετσενία, είναι ο πολυεθνικός της χαρακτήρας. Οι γεωγραφικές συνθήκες του ορεινού συγκροτήματος ευνόησαν την φυλετική και εθνική πανσπερμία. Στο ιστορικό παρελθόν εκεί εύρισκαν καταφύγιο πληθυσμοί από τις στέππες του βορρά, την Υπερκαυκασία, την Μικρά Ασία αλλά και την περιοχή της ευφόρου ημισελήνου. Το εθνοτικό μωσαϊκό αποτελείται σήμερα από περίπου 40 εθνικές ομάδες, που διαβιούν σε οκτώ «Δημοκρατίες». Οι μουσουλμάνοι αποτελούν την μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού και έπονται οι χριστιανοί (Σλάβοι, Γεωργιανοί, Αρμένιοι και Οσσέτοι)².

Αυτή η εθνοτική πολυδιάσπαση της περιοχής του Καυκάσου δεν επέτρεψε την ανάδυση και επικράτηση ενός εσωτερικού κέντρου ισχύος, ικανού να συνενώσει τη γεωπολιτικό αυτό σύνολο σε ενιαία κρατική οντότητα. Έτσι καθίστατο στο διηνεκές ευάλωτο στις διεισδύσεις και επιρροές εξωτερικών δυνάμεων. Ταυτοχρόνως, όμως, στις δυσπρόσιτες, για μαζικές εκστρατείες, περιοχές ευνοήθηκε η διατήρηση ενός σταθερού κοινοτικού συστήματος. Έτσι επηρεάσθηκαν καταλυτικά η ψυχοσύνθεση και οι παραδόσεις αυτών των λαών. Οι κοινωνικές τους λειτουργίες διακρίνονται ως εκ τούτου από έναν αμυντικό συντηρητισμό και την προσκόλληση στο εθιμικό και θρησκευτικό τους δίκαιο.

"Από τον Λένιν στον Στάλιν και στον ολοκληρωτισμό", Διάλεξη στο Κυπριακό Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας

ΕΘΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΕΣΣΔ, 1941

Σήμερα, η ομιλία μας είναι αφιερωμένη στα γεγονότα που έλαβαν χώρα στη Σοβιετική Ένωση, μετά την Οκτωβριανή επανάσταση και το τέλος του εμφυλίου πολέμου, σε όλη την περίοδο του μεσοπολέμου.

Είναι η εποχή που το νέο κράτος, διάδοχο της τσαρικής αυτοκρατορίας, σταδιακά σταθεροποιείται και εξελίσσεται σε μια υπολογίσιμη παγκόσμια δύναμη. Οι δύο αυτές δεκαετίες, θα σφραγισθούν από την επικράτηση ενός ολοκληρωτικού μοντέλου διακυβέρνησης, τη διαμόρφωση μιας παντοδύναμης κρατικής γραφειοκρατίας, και κυρίως την επιβολή της υπερεξουσίας του ενός και απόλυτου ηγέτη, του Στάλιν, που παίρνει διαστάσεις προσωπολατρίας.

Κατά τα έτη αυτά, πραγματοποιήθηκε ένας πρωτοφανής κοινωνικός και οικονομικός μετασχηματισμός. Ιδιαίτερα μετά το 1928-29 και την εφαρμογή του πρώτου πενταετούς σχεδίου επιταχύνεται η εκβιομηχάνιση της χώρας με απίστευτους ρυθμούς. Ο σκοπός αυτός, όμως επιτεύχθηκε με διοικητικά μέτρα που δεν υπολόγισαν κοινωνικές αντιδράσεις και κόστος σε ανθρώπινες απώλειες. Το αποτέλεσμα θα είναι, βεβαίως, η Σοβιετική Ένωση να γίνει ένα συμπαγές κράτος, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις να ανταποκριθεί στον επικείμενο πόλεμο απέναντι στη γερμανική υπερδύναμη του Χίτλερ και να καταστεί η ίδια στη συνέχεια παγκόσμια υπερδύναμη.

Θα μπορούσε αυτό άραγε να συμβεί χωρίς τις τραγικές για εκατομμύρια ανθρώπους συνθήκες; 

Είναι ένα ερώτημα που, όπως όλα τα ιστορικά «Αν», ποτέ δεν θα λάβει καταληκτική απάντηση. Αρχικώς, αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να παρακολουθήσουμε την αλληλουχία των γεγονότων που μας οδήγησαν ως εκεί.

"Η Οκτωβριανή Επανάσταση", Διάλεξη στο "Κυπριακό Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων" του Πανεπιστημίου Λευκωσίας

ΣΥΝΘΗΚΗ ΜΠΡΕΣΤ-ΛΙΤΟΦΣΚ 1918

 

 

Απόψε θα μιλήσουμε για ένα ιστορικό γεγονός, το οποίο χωρίς αμφιβολία και άσχετα από το πρόσημο που του δίνουμε, θετικό ή αρνητικό, συνιστά ένα από τα σημαντικότερα του 20ού αιώνα και όχι μόνον.

Θα μιλήσουμε για την Οκτωβριανή επανάσταση στη Ρωσική αυτοκρατορία, το 1917.

Στην πραγματικότητα, βέβαια, οι επαναστάσεις ήταν δύο. Καθώς έχει προηγηθεί αυτή του Φεβρουαρίου, όταν ανατράπηκε ο τσάρος Νικόλαος ο Β΄, ο τελευταίος ηγεμόνας της δυναστείας Ρομανόφ, που κατείχε το θρόνο για περίπου τρεις αιώνες.

Αναφερόμενοι στα συμβάντα, θα προσπαθήσουμε να διακρίνουμε πίσω τους το ιστορικό βάθος και τις γενεσιουργές αιτίες που τα προκάλεσαν. Διότι, ένα γεγονός δεν συμβαίνει ως κεραυνός εν αιθρία. Χωρίς βεβαίως να αποκλείουμε τον παράγοντα τύχη ως προς την έκβασή του, η προετοιμασία του έχει ωστόσο ξεκινήσει πολύ καιρό πριν.

Για να κατανοήσουμε λοιπόν όσα συνέβησαν στη Ρωσία του 1917, και τα οποία σημάδεψαν την παγκόσμια ιστορία για τις επόμενες δεκαετίες θα πρέπει να εξετάσουμε, την κατάσταση που βρισκόταν η ρωσική αυτοκρατορία τις παραμονές της επανάστασης, την δημιουργία και ανάπτυξη του επαναστατικού κινήματος στη χώρα, τις ιδέες και τη δράση του κόμματος των μπολσεβίκων που κατόρθωσε να βγει νικητής από αυτήν την σκληρή σύγκρουση.