Οι Εβραίοι της Ουκρανίας - Α΄ Μέρος

Η σφαγή των Εβραίων της Ουκρανίας από τους Κοζάκους

Το εβραϊκό ζήτημα στην Ουκρανία ενέχει ευρύτερη της συγκεκριμένης περιοχής ιστορική διάσταση, τόσο σε γεωγραφικό επίπεδο όσο και στις διαχρονικές του επιρροές, που ανιχνεύονται και στη σύγχρονη εποχή. Η μαζική εξόντωση των Εβραίων κατά την εξέγερση των Ουκρανών κοζάκων και χωρικών το 1648 συγκλόνισε όλες τις εβραϊκές κοινότητες και αναζωπύρωσε τις μεσσιανικές δοξασίες για επιστροφή στη Γη της Επαγγελίας, που συναντήθηκαν με τον αντίστοιχο μεσσιανισμό των προτεσταντών.

Η προσδοκία αυτή βρήκε την έκφρασή της, κυρίως, στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ενώ η διάψευση των ελπίδων της λύτρωσης οδήγησε τους Εβραίους της Ουκρανίας σε μια μυστικιστική στροφή, που φορέας της ήταν οι Χασιδιστές, που σήμερα χαρακτηρίζονται ως υπερορθόδοξοι Εβραίοι. Τμήμα αυτού του ρεύματος κατά τον 19ο και 20ο αιώνα αποσπάστηκε από την καταπιεστική εβραϊκή παράδοση και συντάχθηκε με το επαναστατικό κίνημα.

Ο εβραϊκός πληθυσμός των Ασκενάζι στην ανατολική Ευρώπη προήλθε, κυρίως, από την αναγκαστική μετακίνηση σημαντικού τμήματος των εβραϊκών κοινοτήτων από τις γερμανικές περιοχές της κεντρικής Ευρώπης. Αυτό εξηγεί και τη γλώσσα τους, τα Yiddish, που είναι κλάδος της γερμανικής με εβραϊκές, σλαβικές και άλλες προσμείξεις – μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται και ελληνικά κύρια ονόματα. Η παραφιλολογία της καταγωγής των Εβραίων της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης από τους τουρκογενείς Χαζάρους, που υποστήριξε ο Άρθουρ Κέσλερ, δεν διαθέτει κανένα επιστημονικό υπόβαθρο.

Στην πραγματικότητα, ο εξιουδαϊσμός των Χαζάρων περιορίστηκε στην ηγεσία τους και σε ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Σύμφωνα με κάποιες θεωρίες, ιστορικό λείψανο αυτού του προσηλυτισμού του 8ου αιώνα –δεν μπόρεσαν να αναχαιτίσουν οι Βυζαντινοί, παρά την αποστολή τον επόμενο αιώνα του φιλοσόφου Κωνσταντίνου, μετέπειτα Αγίου Κυρίλλου, στη χώρα των Χαζάρων– ίσως είναι η μικρή κοινότητα των τουρκοφώνων Εβραίων Καραΐμοι στην Κριμαία, που δεν ακολουθεί την ταλμουδική παράδοση.

Ο εβραϊκός πληθυσμός των Ασκενάζι στην ανατολική Ευρώπη προήλθε, κυρίως, από την αναγκαστική μετακίνηση σημαντικού τμήματος των εβραϊκών κοινοτήτων από τις γερμανικές περιοχές της κεντρικής Ευρώπης. Αυτό εξηγεί και τη γλώσσα τους, τα Yiddish, που είναι κλάδος της γερμανικής με εβραϊκές, σλαβικές και άλλες προσμείξεις – μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται και ελληνικά κύρια ονόματα. Η παραφιλολογία της καταγωγής των Εβραίων της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης από τους τουρκογενείς Χαζάρους, που υποστήριξε ο Άρθουρ Κέσλερ, δεν διαθέτει κανένα επιστημονικό υπόβαθρο.

Στην πραγματικότητα, ο εξιουδαϊσμός των Χαζάρων περιορίστηκε στην ηγεσία τους και σε ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Σύμφωνα με κάποιες θεωρίες, ιστορικό λείψανο αυτού του προσηλυτισμού του 8ου αιώνα –δεν μπόρεσαν να αναχαιτίσουν οι Βυζαντινοί, παρά την αποστολή τον επόμενο αιώνα του φιλοσόφου Κωνσταντίνου, μετέπειτα Αγίου Κυρίλλου, στη χώρα των Χαζάρων– ίσως είναι η μικρή κοινότητα των τουρκοφώνων Εβραίων Καραΐμοι στην Κριμαία, που δεν ακολουθεί την ταλμουδική παράδοση.

Η μετακίνηση των Εβραίων στα ανατολικά είχε ως αιτία της τις διώξεις που υπέστησαν κατά την περίοδο των Σταυροφοριών. Επρόκειτο για φαινόμενο, το οποίο οφειλόταν στην επιθετική συμπεριφορά των χριστιανών πληβείων και όχι σε εσκεμμένη δράση των σταυροφόρων. Η στάση τους εκπορεύτηκε τόσο από ιδεολογικές προκαταλήψεις, που πυροδοτούσε ο δυτικός μεσαιωνικός χριστιανισμός, όσο και από την οικονομική ισχύ των Εβραίων, ως κατ’ εξοχήν διαχειριστών του εμπορίου, δανειστών γαιοκτημόνων, ηγεμόνων και εισπρακτόρων των φόρων.

Οι Εβραίοι από πολλούς αιώνες είχαν συγκροτήσει ένα πυκνό εμπορικό δίκτυο, το οποίο κάλυπτε τρεις ηπείρους. Το δίκτυο αυτό εκτεινόταν από τη Δυτική Ευρώπη και, μέσω είτε των νοτίων οδών της Μεσογείου, της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και των Ινδιών, είτε των βορείων, της Κεντρικής Ευρώπης, της Μαύρης Θάλασσας, της Κασπίας και της Κεντρικής Ασίας, έφθανε μέχρι τις ανατολικές ακτές της Κίνας! Οι έμποροι αυτοί, που πήραν την ονομασία Ραδανίτες, και δραστηριοποιήθηκαν σε αυτούς τους πρώιμους δρόμους του μεταξιού τουλάχιστον μέχρι τον 11ο αιώνα, μετέφεραν μπαχαρικά, αρώματα, κοσμήματα, μετάξι, γούνες και σκλάβους.

Η διείσδυση της Ουνίας

Οι κατατρεγμένοι από την γερμανική Ευρώπη Εβραίοι βρήκαν καταφύγιο στο μεσαιωνικό βασίλειο της Πολωνίας, όπου συγκρότησαν εύρωστες αστικές κοινότητες, οι οποίες εξακολούθησαν τις προηγούμενες δραστηριότητές τους. Ωστόσο, το 1569, η Ένωση του Λούμπλιν, ιδρυτική πράξη σύστασης της Πολωνο-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας (rzeczpospolita), δημιούργησε νέα δεδομένα. Η Πολωνία προσαρτά τη νότια Ρωσία (Ρως) –πλην της ταταρο-οθωμανικής Κριμαίας και των βορείων αυτής εδαφών– που κατείχε προηγουμένως το δουκάτο της Λιθουανίας.

Συγκεκριμένα, η πολωνική κυριαρχία επεκτάθηκε στα Βοεβοδάτα του Κιέβου, της Μπρατσλάβας και του Βολίν. Είναι η περιοχή που εν συνεχεία πήρε την ονομασία Ουκρανία, που σημαίνει συνοριακή περιοχή, προφανώς, του πολωνικού κράτους. Ταυτόχρονα, η γη περνάει στα χέρια των μελών της τάξης των Πολωνών ευγενών – σλιάχτα. Οι νέοι ιδιοκτήτες με δέλεαρ την απαλλαγή από δασμούς και φόρους προσέλκυσαν χιλιάδες εποίκους, ενώ οι χωρικοί βρέθηκαν στη θέση των δουλοπάροικων, υποκείμενοι σε στυγνή εκμετάλλευση.

Η ανάπτυξη των νέων περιοχών συγκέντρωσε κι έναν πολύ μεγάλο αριθμό Εβραίων από τις πολωνικές και λιθουανικές πόλεις. Στα αστικά κέντρα που ξεφυτρώνουν, οι Εβραίοι πέρα από τις προηγούμενες ασχολίες τους, αναλαμβάνουν την επινοικίαση γαιών και την είσπραξη φόρων και δασμών, καθώς οι Πολωνοί γαιοκτήμονες δεν επιθυμούσαν να μετακινηθούν στις νέες περιοχές του βασιλείου. Επιπλέον, έγιναν ιδιοκτήτες ταβερνών, μύλων, γαλακτοκομείων, ζυθοποιείων. Το αποτέλεσμα ήταν ο εβραϊκός πληθυσμός να αυξηθεί δραματικά στις ουκρανικές περιοχές στο μεταίχμιο του 16ου με τον 17ο αιώνα.

Ωστόσο, η κοινωνική δομή που διαμόρφωσε το συγκεκριμένο οικονομικό μοντέλο εμπεριείχε εκρηκτικές εθνικο-ταξικές αντιθέσεις. Αφενός, υφίστατο ένα αρχοντολόι, πολωνικής εθνικότητας και καθολικού θρησκεύματος, που αντιμετώπιζε άκρως υποτιμητικά τον ορθόδοξο αγροτικό πληθυσμό. Αφετέρου, οι χωρικοί πλήρωναν βαριά φορολογία για κάθε παραγωγική τους δραστηριότητα, και βίωναν μια καθημερινότητα που δεν διέφερε πολύ απ’ αυτήν ενός δούλου.

Ενδιάμεσοι οι Εβραίοι

Ανάμεσά σε αυτές τις δύο τάξεις, βρίσκονταν οι Εβραίοι, επίσης διαφορετικής εθνικής ταυτότητας, θρησκείας και γλώσσας, οι οποίοι είχαν οικονομική επιφάνεια και ελευθερία κινήσεων. Το χειρότερο, μάλιστα, ήταν ότι, μόνον με αυτούς έρχονταν σε επαφή οι Ορθόδοξοι αγρότες, καθώς οι Πολωνοί γαιοκτήμονες συνήθως δεν κατοικούσαν στην Ουκρανία. Ως εκ τούτου, το συσσωρευμένο μίσος των χωρικών κατευθυνόταν εναντίον του εβραϊκού στοιχείου.

Η κατάσταση οξύνθηκε περαιτέρω όταν στα τέλη του 16ου αιώνα κατέφθασαν στην Πολωνία οι Ιησουίτες μοναχοί, με σκοπό, στο πλαίσιο της αντιμεταρρύθμισης, να συντρίψουν τον προτεσταντισμό. Τελικώς, την προσοχή τους τράβηξαν οι Ορθόδοξοι Ρουθήνοι ή Ρουσίνοι, όπως ονομάζονταν τότε οι χωρικοί της Ουκρανίας και της Λευκορωσίας, που θεωρούνταν αιρετικοί για την Καθολική Εκκλησία. Ο προσηλυτισμός στον καθολικισμό είχε ήδη μια σχετική επιτυχία, καθώς αρκετοί ορθόδοξοι είχαν μεταστραφεί, με δέλεαρ προνόμια και γαίες. Για να πετύχει όμως το εγχείρημα σε μαζικότερη διάσταση, αποφασίστηκαν δραστικότερες μέθοδοι.

Με τη στήριξη του φανατικού καθολικού βασιλιά της Πολωνίας Σιγισμούνδου Γ΄, διοργανώνεται το 1596 η σύνοδος του Μπρεστ, με τη συμμετοχή Ορθοδόξων επισκόπων, που ανακηρύσσει την Ένωση-Ουνία. Παραχωρήθηκε, δηλαδή, η δυνατότητα διατήρησης του ορθόδοξου τυπικού αλλά η εκκλησία θα υπαγόταν στο Βατικανό και στον πάπα. Η προσπάθεια αυτή του πολωνικού κράτους και της Καθολικής Εκκλησίας προκάλεσε σοβαρές αντιδράσεις στον ορθόδοξο πληθυσμό.

Κύριος φορέας αντίστασης αναδεικνύονται οι Κοζάκοι, που είχαν δημιουργήσει δικές τους στρατιωτικές δομές σε απομακρυσμένες περιοχές, όπως αυτή κοντά στις εκβολές του Δνείπερου, το Σίτς του Ζαπαρόζιε. Τα στρατιωτικά αυτά σώματα λειτουργούσαν ως τείχος προστασίας απέναντι στις ταταρικές επιδρομές από το Χανάτο της Κριμαίας. Ωστόσο, η αντίθεση με την πολωνική εξουσία ήταν κεντρικό στοιχείο της δράσης τους, κάτι που αποδεικνύει το γεγονός ότι μεταξύ του 1592 και 1638, επαναστάτησαν κατά των Πολωνών οκτώ φορές.

Η επανάσταση του Χμελνίσκι

Η εξέγερση, όμως, του 1648, πήρε πρωτοφανείς διαστάσεις, με επικεφαλής τον πρώην λοχαγό Μπογκντάν Χμελνίτσκι. Με τη στήριξη 4.000 Τατάρων ιππέων και έχοντας ανακηρυχθεί Αταμάνος (Αρχηγός), ο Χμελνίτσκι επιτέθηκε στον πολωνικό στρατό. Μετά τις νίκες του τον Μάιο του πρώτου χρόνου της επανάστασης στο Ζόβτι Βόντι (στο σημερινό Ντιπροπετρόφσκ) και στο Κορσούν (στο Τσερκάσε), παίρνει φωτιά ολόκληρη η περιοχή του Δνείπερου. Ομάδες αγροτών, κατοίκων της πόλης και Κοζάκων λεηλατούν τα πολωνικά κτήματα, καταστρέφουν καθολικές εκκλησίες αλλά και εβραϊκές συναγωγές και φονεύουν Καθολικούς και Εβραίους. Ως μοναδική διέξοδο σωτηρίας για τους τελευταίους αφήνουν τη θρησκευτική μεταστροφή τους.

Σε κάθε πόλη που καταλαμβάνεται, οι σφαγές των Εβραίων παίρνουν γενικευμένη μορφή. Ο τρόπος εξόντωσης υπήρξε ανελέητος και συστηματικός. Το βιβλίο του Νάθαν μπεν Μωυσή Χανόβερο, αυτόπτη μάρτυρα αυτών των τραγικών γεγονότων, με τον τίτλο Άβυσσος της Απελπισίας, που εκδόθηκε μόλις το 1653, περιγράφει με δραματικούς τόνους τις λεπτομέρειες της εξολόθρευσης των Εβραίων στην Ουκρανία, αλλά και στη Λευκορωσία και Πολωνία.

Ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα αναφέρει: «οι άνθρωποι πέθαιναν με σκληρό και πικρό θάνατο. Κάποιοι γδάρθηκαν ζωντανοί και η σάρκα τους πετάχτηκε στα σκυλιά. Κάποιοι είχαν τα χέρια και τα άκρα τους κομμένα και τα σώματά τους πεταμένα στον δρόμο για να τα ποδοπατήσουν τα κάρα και να τα συνθλίψουν τα άλογα. Κάποιοι είχαν υποστεί τραύματα και ήταν πεταμένοι στον δρόμο για να πεθάνουν με αργό θάνατο. Σπάραζαν μέσα στο αίμα τους μέχρι να αφήσουν την τελευταία τους πνοή. Άλλοι θάφτηκαν ζωντανοί. Ο εχθρός έσφαζε βρέφη στην αγκαλιά των μητέρων τους».

Οι διώξεις και οι δολοφονίες Εβραίων της Πολωνίας, της Λευκορωσίας και της σημερινής Ουκρανίας συνεχίστηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια της εξέγερσης, η οποία ολοκληρώθηκε με τη ρωσική παρέμβαση, μετά από την πρόσκληση του τσάρου της Μόσχας από τη συνέλευση των Κοζάκων στο Περεϊασλάβ το 1654, που κατοχύρωσε την αριστερή όχθη του Δνείπερου και το Κίεβο στη Ρωσία. Τα περισσότερα θύματα, όμως, καταγράφηκαν εκείνους τους πρώτους μήνες της επανάστασης,  από τον Απρίλιο του 1648 μέχρι την παύση της προέλασης των Κοζάκων τον Νοέμβριο του ιδίου έτους. Τα γεγονότα αυτά έμειναν στην εβραϊκή παράδοση ως Gzeyres Takh Vetat, που σημαίνει τα “[κακά] διατάγματα [αυτού] του 5408–9” του εβραϊκού ημερολογίου (1648-1649). Ο ίδιος ο Χμελνίτσκι καταγράφηκε στην εβραϊκή παράδοση ως ο “Χμελ ο κακός”.

Αντίστροφες μετακινήσεις

Κατά το μικρό αυτό διάστημα χιλιάδες Εβραίοι σφαγιάστηκαν ή πέθαναν από πείνα και επιδημίες, που προκλήθηκαν από τις πολιορκίες των πόλεων και πολλοί πουλήθηκαν ως σκλάβοι. Ο αριθμός των απωλειών ποικίλει στις εκτιμήσεις των ιστορικών, καθώς κυμαίνονται από 20.000 έως 100.000 ή και ακόμη περισσότερους. Σε κάθε περίπτωση, το βέβαιο είναι ότι ο αριθμός των Εβραίων που έχασαν τη ζωή τους σε αυτή την μικρή περίοδο ξεπέρασε τα θύματα μεταξύ των Εβραίων κατά τη διάρκεια των σταυροφοριών και των διωγμών κατά την περίοδο του Μαύρου Θανάτου στη Δυτική Ευρώπη.

Μία από τις συνέπειες αυτών των γεγονότων ήταν ότι άλλαξε τη φορά των εβραϊκών μετακινήσεων, οι οποίες πλέον αντί να κινούνται από τη Δύση προς την Ανατολή, κινούνταν αντίστροφα, από την Ανατολή προς τη Γερμανία, τη Μοραβία και την Ολλανδία. Εβραϊκές κοινότητες παρέμειναν κυρίως στα δυτικά εδάφη της Ουκρανίας, όπου δεν έφτασε ο επαναστατικός στρατός, καθώς και στις πόλεις που ο τελευταίος δεν κατάφερε να καταλάβει.

Εντυπωσιακό, ωστόσο, είναι αυτό που συνέβη με τις χιλιάδες των Εβραίων που πουλήθηκαν ως σκλάβοι στα διάφορα σκλαβοπάζαρα, κυρίως αυτό της Κωνσταντινούπολης και αποδεικνύει τους στενούς δεσμούς που διατηρούσαν οι εβραϊκές κοινότητες μεταξύ τους. Με κεντρική απόφαση επιβάλλεται ειδικός φόρος με σκοπό την εξαγορά των αιχμαλώτων. Στη συγκέντρωση των χρημάτων συμβάλλουν Εβραίοι από πολλές περιοχές.

Στην επιχείρηση απελευθέρωσης κομβικό ρόλο διαδραματίζει μια εταιρεία εξαγοράς δούλων, με έδρα τη Βενετία, της οποίας οι απεσταλμένοι περιοδεύουν στην Ευρώπη, μέχρι το Αμβούργο και το Άμστερνταμ, για να συγκεντρώσουν τις οικονομικές συνδρομές. Τελικώς, η εβραϊκή κοινότητα της Κωνσταντινούπολης, μέχρι τον Ιούλιο του 1651, εξαγόρασε 1.500 σκλάβους, πληρώνοντας το ιλιγγιώδες ποσό των 150.000 ισπανικών ρεαλίων. Αργότερα απελευθερώθηκαν ακόμη 500, μερικοί σε μακρινές αγορές σκλάβων, όπως στην Περσία και το Αλγέρι!

"Αντάντ" και όχι "ισλαμικό ΝΑΤΟ" η συμμαχία Τουρκίας-Σ.Αραβίας-Πακιστάν

Η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία συνέστησαν ένα κοινό στρατιωτικό μπλοκ. Ο όρος «Ισλαμικό ΝΑΤΟ» χρησιμοποιείται ήδη, αλλά στην πραγματικότητα έχουμε να κάνουμε με κάτι εντελώς διαφορετικό. Γιατί δεν είναι ισλαμικό ή ένα νέο ΝΑΤΟ - και τι σχέση έχει αυτό με τις αποτυχίες των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή;

του Γκεβόργκ Μιρζαγιάν

«Ισλαμικό ΝΑΤΟ». Αυτή είναι η τρέχουσα ονομασία του τριμερούς αμυντικού συμφώνου Τουρκίας-Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν, το οποίο συντάχθηκε σε διάστημα πολλών μηνών και τελικά υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου στη Μέκκα, την ιερότερη πόλη για όλους τους Μουσουλμάνους. Τώρα, μια ένοπλη επίθεση σε ένα από τα μέρη θα θεωρείται επίθεση και στις τρεις χώρες του μπλοκ.

Φαίνεται ότι πρόκειται πραγματικά για μια ισχυρή συμμαχία. Στην πραγματικότητα, η συμμαχία προβλέπει μια συνέργεια μεταξύ των σαουδαραβικών χρηματοοικονομικών και ενεργειακών πόρων, της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας και του στρατού, και των πακιστανικών ενόπλων δυνάμεων και των πυρηνικών όπλων του Ισλαμαμπάντ. Όσον αφορά το οικονομικό, στρατιωτικό και πολιτικό δυναμικό, την ξεπερνά μόνον η Βορειοατλαντική Συμμαχία.

Ωστόσο, μετά από προσεκτικότερη εξέταση, γίνεται σαφές ότι δεν πρόκειται για ένα «ισλαμικό ΝΑΤΟ» ή οποιοδήποτε άλλο δυνητικά ισχυρό στρατιωτικοπολιτικό μπλοκ. Η νέα συμμαχία δεν πρέπει να υποτιμάται - αλλά δεν πρέπει ούτε να υπερεκτιμάται.

Καταρχάς, ο όρος «ισλαμικό» δεν θα έπρεπε να προστίθεται σε αυτό. Ναι, μιλάμε για τρεις μουσουλμανικές χώρες, αλλά το μπλοκ δεν ισχυρίζεται ότι είναι πανμουσουλμανικό (όπως ακριβώς το ΝΑΤΟ δεν ισχυριζόταν ότι είναι μια πανχριστιανική ένωση ακόμη και πριν την ένταξη της Τουρκίας). Δεν είναι καν βασικός μουσουλμανικός παράγοντας ασφαλείας, αφού τουλάχιστον μία κορυφαία μουσουλμανική παγκόσμια δύναμη - το Ιράν - δεν συμπεριλαμβάνεται.

«Η μουσουλμανική κοινωνία κινείται προς μια πιο κατακερματισμένη, ιδιοτελή και πολυπολική τάξη, στην οποία οι εθνικοί υπολογισμοί υπερισχύουν αναπόφευκτα της θρησκευτικής αλληλεγγύης», σημειώνει η Jerusalem Post.

Δεύτερον, δεν θα έπρεπε να ονομάζεται ούτε «ΝΑΤΟ». Τουλάχιστον από την άποψη των αρχών της συλλογικής άμυνας.

Ναι, υπάρχει μια ρήτρα που λέει «μια επίθεση εναντίον ενός είναι επίθεση εναντίον όλων», αλλά τα εμπλεκόμενα μέρη δεν έχουν ποτέ δείξει την προθυμία τους να υπερασπιστούν το ένα το άλλο. Μάλλον το αντίθετο.

Το γεγονός είναι ότι το Πακιστάν είχε ήδη προγραμματιστεί να εισέλθει στον πόλεμο. Στις 17 Σεπτεμβρίου 2025 - έξι μήνες πριν από τις ιρανικές επιθέσεις σε στόχους της Σαουδικής Αραβίας - είχε ήδη υπογράψει μια στρατηγική συμφωνία αμοιβαίας άμυνας με το Ριάντ. Ωστόσο, αυτό δεν οδήγησε σε πακιστανικές επιθέσεις στο Ιράν ή, για παράδειγμα, εναντίον των Χούθι της Υεμένης.

«Το Πακιστάν, αντίθετα, προσπάθησε με κάθε τρόπο να συμφιλιώσει το Ιράν με τη Σαουδική Αραβία και ήταν ο κύριος ειρηνοποιός καθ' όλη τη διάρκεια του πολέμου», υπενθύμισε στην εφημερίδα Vzglyad ο διεθνής πολιτικός επιστήμονας Kirill Semenov. Η συμφωνία επίσης δεν οδήγησε σε σαουδαραβικές επιθέσεις στους Αφγανούς Ταλιμπάν (των οποίων οι δυνάμεις πραγματοποιούσαν επιθέσεις σε πακιστανικούς στόχους).

Καμία πλευρά δεν θέλει να πολεμήσει σε ένα μέτωπο που είναι ξένο προς αυτήν. Οι Σαουδάραβες και οι Τούρκοι δεν έχουν καμία δουλειά στο Αφγανιστάν, και οι Πακιστανοί δεν έχουν καμία δουλειά στην Υεμένη. Και αυτό χωρίς καν να λάβουμε υπόψη την τουρκο-ΝΑΤΟική πτυχή: Η είσοδος της Άγκυρας στον πόλεμο στο πλευρό της Σαουδικής Αραβίας ή του Πακιστάν θα την καθιστούσε στόχο εχθρικών επιθέσεων, κάτι που η Άγκυρα θα μπορούσε να παρουσιάσει ως ενεργοποίηση του Άρθρου 5 του Χάρτη του ΝΑΤΟ και ως βάση για την είσοδο δυτικών χωρών στον πόλεμο. Προφανώς, όμως, οι δυτικές χώρες, δεν πρόκειται να πολεμήσουν μόνο και μόνο επειδή κάποιος, για παράδειγμα, επιτέθηκε στο Πακιστάν.

Δεν είναι ΝΑΤΟ ούτε από δομικής άποψης. Η Βορειοατλαντική Συμμαχία έχει μια σαφή δομή διακυβέρνησης με κέντρο τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έχουν συγκεντρώσει τη συλλογική Δύση γύρω από αυτήν. Αυτό είναι αδύνατο στη Μέση Ανατολή.

«Ο κύριος λόγος για την αποτυχία οποιουδήποτε ισλαμικού ΝΑΤΟ είναι η έλλειψη συμφωνίας σχετικά με το ποιος θα πρέπει να ηγηθεί του μουσουλμανικού κόσμου», σημειώνει η Jerusalem Post. Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και, σε κάποιο βαθμό, το Πακιστάν όχι μόνο διαφωνούν σε αυτό το ζήτημα - στην πραγματικότητα είναι αντίπαλοι για την ηγεσία στον ισλαμικό κόσμο.

Για να υπονομεύσουν «φιλικά» τους αντιπάλους τους, ορισμένες από αυτές τις χώρες έχουν καταφύγει σε εξαιρετικά σκληρά μέτρα. Αρκεί να θυμηθούμε την εμπλοκή της Άγκυρας στην υπόθεση Κασόγκι, η οποία επέφερε σοβαρό πλήγμα στη φήμη του de facto ηγέτη της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.

Ναι, μια συμμαχία δεν χρειάζεται απαραίτητα να οικοδομηθεί γύρω από έναν ηγέτη—μπορούν να υπάρχουν και οριζόντιες συνδέσεις. Ακόμα και μεταξύ ανταγωνιστών.

«Δεν είναι ανάλογο με το ΝΑΤΟ. Είναι μια συμμαχία ίσων κρατών, χωρίς κυρίαρχο παίκτη. Θυμίζει περισσότερο τους συνασπισμούς του Α' Παγκοσμίου Πολέμου - ένα είδος Αντάντ», – λέει ο Kirill Semenov.

Η Αντάντ ήταν πράγματι μια οριζόντια συμμαχία που ένωσε χώρες που δεν ήταν ιδιαίτερα φιλικές μεταξύ τους (η Αγγλία βρισκόταν γενικά στο χείλος του πολέμου τόσο με τη Γαλλία όσο και με τη Ρωσία). Αλλά τις ένωσε αποκλειστικά λόγω της παρουσίας μιας πολύ πιο σοβαρής και ταυτόχρονα κοινής απειλής - της Γερμανίας του Κάιζερ, που είχε αποκτήσει απότομα δύναμη.

Το ερώτημα είναι ποιος είναι η απειλή εδώ; Πιο συγκεκριμένα, μια κοινή απειλή; Φαίνεται ότι η απάντηση είναι προφανής - το Ιράν. Η Τεχεράνη, που υπερασπίζεται τον εαυτό της από τις αμερικανικές επιθέσεις, συμπεριφέρεται, σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς, πολύ επιθετικά. Τόσο πολύ που θα χρεώσει μονομερώς υπερβολικά υψηλά τέλη για τη διέλευση πλοίων από τα στενά του Ορμούζ (5% του κόστους του φορτίου συνεπάγεται απλά κολοσσιαία νούμερα).

Ωστόσο, για την Τουρκία, το Ιράν είναι ένας εταίρος. Τουλάχιστον όσον αφορά την ασφάλεια - αν η εξουσία στην Τεχεράνη κλονιστεί, δεν θα υπάρχει κανείς να ελέγξει τους Ιρανούς Κούρδους. Επομένως, είναι ευκολότερο για τους Τούρκους να καταλήξουν σε συμφωνία. Οι Πακιστανοί, επίσης, σίγουρα θα χρειαστεί να καταλήξουν σε συμφωνία με το Ιράν, έστω και μόνο επειδή ο βασικός στρατιωτικός και πολιτικός εταίρος της Ισλαμαμπάντ, το Πεκίνο, έχει πολλά συμφέροντα στο Ιράν.

Ίσως το Ισραήλ είναι ο κοινός εχθρός; Το Τελ Αβίβ έχει πράγματι επιδείξει μεγάλη επιθετικότητα τους τελευταίους μήνες, συμπεριλαμβανομένης της Συρίας, της οποίας την επικράτεια οι Τούρκοι θεωρούν ως την αποκλειστική σφαίρα επιρροής τους. Ωστόσο, το πρόβλημα είναι ότι, πρώτον, το Ισραήλ διαθέτει πυρηνικά όπλα και, δεύτερον, οι Σαουδάραβες δεν βλέπουν κανένα λόγο να πολεμήσουν τους Ισραηλινούς για τους Σύριους μαχητές. Το Ριάντ χρειάζεται το Τελ Αβίβ για να περιορίσει το Ιράν.

Επομένως, δεν υπάρχει ένας μόνο σημαντικός εχθρός εδώ. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες περιφερειακές απειλές (όπως οι Χούθι ή οι ιρακινές πολιτοφυλακές) που δημιουργούν προβλήματα για δύο, αν όχι για όλα, και τα τρία μέλη της συμμαχίας. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε μια κατάσταση όπου ο βασικός εγγυητής της ασφάλειας στη Μέση Ανατολή - οι ΗΠΑ - γίνεται ολοένα και πιο αναξιόπιστος.

Οι ΗΠΑ δεν έχουν καταφέρει να διασφαλίσουν την ασφάλεια της ναυτιλίας στον Περσικό Κόλπο, καθώς και στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι ΗΠΑ δεν έχουν καταφέρει να βρουν μια λύση (είτε διπλωματική είτε στρατιωτική) στα προβλήματα με το Ιράν που να είναι ασφαλής για όλους. Οι ΗΠΑ δεν είναι σε θέση να χαλιναγωγήσουν τον αλαζονικό σύμμαχό τους, το Ισραήλ. Οι ΗΠΑ είναι ακόμη και ανίκανες να αντιμετωπίσουν περιφερειακούς μη κρατικούς παράγοντες - τους Χούθι, τις ιρακινές πολιτοφυλακές και άλλους.

Τέλος, οι ΗΠΑ που ήταν κάποτε σύμμαχος και των τριών χωρών του συνασπισμού, δεν είναι πλέον. Η Ουάσινγκτον ουσιαστικά αντάλλαξε τη σχέση της με το Πακιστάν -κάποτε το βασικό στήριγμα της Αμερικής στη Νότια Ασία- με προσπάθειες οικοδόμησης συνεργασίας με την Ινδία.

Ο Λευκός Οίκος εμπόδισε τις προσπάθειες των Τούρκων να επιλύσουν τα προβλήματά τους στη Συρία και έθεσε την περαιτέρω στρατιωτικο-τεχνική συνεργασία (στην οποία η Άγκυρα είχε επενδύσει πολλά) υπό την προϋπόθεση της προθυμίας της Τουρκίας να θυσιάσει την κυριαρχία της - για παράδειγμα, το δικαίωμά της να διατηρεί σχέσεις με τη Ρωσία. Τέλος, οι Αμερικανοί, οι οποίοι είχαν υποσχεθεί να προστατεύσουν τη Σαουδική Αραβία από το Ιράν, απλώς την εγκατέλειψαν στην τύχη της, αποσύροντας την αεράμυνα για να προστατεύσουν τις δικές τους βάσεις.

Επομένως, το «ισλαμικό ΝΑΤΟ» είναι ουσιαστικά απλώς μια προσπάθεια ηγετικών περιφερειακών δυνάμεων να επιλύσουν τα προβλήματα της περιοχής τους μόνες τους. «Τα τρία πιο ισχυρά κράτη στον μουσουλμανικό κόσμο συγκεντρώνονται σε μια εποχή αυξημένης αβεβαιότητας, επιδεικνύοντας μια αυξανόμενη προθυμία μεταξύ των περιφερειακών και μεσαίων δυνάμεων να συντονιστούν στενότερα σε θέματα ασφάλειας», λέει ο Abdulaziz Sager, πρόεδρος του Κέντρου Έρευνας του Κόλπου με έδρα τη Σαουδική Αραβία.

Και η Μόσχα είναι απόλυτα ευχαριστημένη με αυτό. «Αν δούμε αυτή τη συμμαχία ως μια προσπάθεια αντικατάστασης των ΗΠΑ στην περιοχή, τότε είναι ωφέλιμη για εμάς. Η Ρωσία υποστηρίζει ότι οι περιφερειακές δυνάμεις, όχι οι ΗΠΑ, θα διασφαλίσουν την ασφάλεια στη Μέση Ανατολή. Επιπλέον, το σύμφωνο αποτελεί δομικό στοιχείο στην οικοδόμηση ενός πολυπολικού κόσμου», λέει ο Kirill Semenov. Όσο περισσότερα τέτοια δομικά στοιχεία υπάρχουν και όσο πιο επιτυχημένα εκπληρώνουν τις λειτουργίες τους, έστω και περιορισμένες, τόσο πιο κοντά θα φτάσουμε σε έναν πολυπολικό κόσμο.

Πηγή: https://vz.ru/world/2026/8/7/1440990.html

Πολωνία και Δυτική Ουκρανία

Η Πολωνία de jure αποκήρυξε το μεγαλύτερο μέρος αυτού που σήμερα αποτελεί τη Δυτική Ουκρανία πριν από 80 χρόνια. Ωστόσο, τα ρεβανσιστικά αισθήματα μεταξύ των Πολωνών δεν έχουν εξαφανιστεί, ειδικά επειδή τα ευρωπαϊκά σύνορα έχουν αλλάξει επανειλημμένα τις τελευταίες δεκαετίες.

Η πολωνική επέκταση στα εδάφη της σημερινής Δυτικής Ουκρανίας ξεκίνησε το 1340, μετά τον θάνατο του τελευταίου πρίγκιπα της Γαλικίας-Βολυνίας, Γιούρι Β΄ Μπολεσλάβ. Μόλις εννέα ημέρες αργότερα, πολωνικά στρατεύματα με επικεφαλής τον βασιλιά Καζιμίρ Γ΄ της Πολωνίας κατέλαβαν και έκαψαν το Λβοφ [Λεούπολις], έχοντας λεηλατήσει το πριγκιπικό θησαυροφυλάκιο. Ξεκίνησε ένας παρατεταμένος πόλεμος για τη διαδοχή της Γαλικίας-Βολυνίας, με την Πολωνία και τη Λιθουανία ως κύριους πρωταγωνιστές, και τους βογιάρους της Γαλικίας και της Βολυνίας να αλλάζουν στρατόπεδα.

Κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου, η Γαλικία, η Βολυνία και η Ποντόλια (τότε ονομαζόταν «Πονίζιε») άλλαξαν χέρια πολλές φορές. Μόνο το 1392 υπογράφηκε η λεγόμενη «Συνθήκη του Οστρόφσκι», διαιρώντας ολόκληρη την επικράτεια του πρώην πριγκιπάτου των Ρως μεταξύ Πολωνίας και Λιθουανίας. Το Βασίλειο της Πολωνίας έλαβε τη Γαλικία, την Ποντλάχια, το Λούμπλιν και την Ποντόλια, καθώς και μέρος της Βολυνίας με τις πόλεις Μπελζ και Χολμ, ενώ το Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας έλαβε το μεγαλύτερο μέρος της Βολυνίας.

Για ένα διάστημα, οι πολωνικές αρχές διατήρησαν στοιχεία της πρώην αυτοδιοίκησής τους στις κατακτημένες ρωσικές περιοχές. Αλλά το 1344, ιδρύθηκε το Βοϊβοδάτο των Ρως στη Γαλικία και μέρος της Βολυνίας, και το Βοϊβοδάτο του Ποντόλσκ στην Ποντόλια, και τα δύο έγιναν συνήθεις διοικητικές μονάδες του Βασιλείου της Πολωνίας. Και το 1569, όταν η Πολωνία και η Λιθουανία υπέγραψαν την Ένωση του Λούμπλιν και ενώθηκαν σε ένα ενιαίο κράτος - την Πολωνο-Λιθουανική Κοινοπολιτεία - ο Πολωνός βασιλιάς Σιγισμούνδος Αύγουστος, βασιζόμενος σε τοπικούς μεγιστάνες, προσάρτησε στο Βασίλειο της Πολωνίας λιθουανικά εδάφη στην επικράτεια της σημερινής Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένου του Βολίν.

Η Γαλικία, η Βολυνία και η Ποντόλια παρέμειναν υπό τον έλεγχο της Βαρσοβίας μέχρι τη διαίρεση της Πολωνολιθουανικής Κοινοπολιτείας από το 1772 έως το 1795, η οποία τελικά έθεσε τέλος στην ύπαρξη του κράτους. Ως αποτέλεσμα, με τις τροποποιήσεις που έγιναν στο Συνέδριο της Βιέννης το 1815, η Γαλικία, μαζί με ορισμένες περιοχές της Βολυνίας και της Ποντόλια, πέρασαν στον έλεγχο της Αυστριακής Αυτοκρατορίας, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της Βολυνίας και της Ποντόλια έγιναν μέρος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Αυτή η κατάσταση παρέμεινε μέχρι τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τους πρώτους μήνες του πολέμου, η Ρωσία κατάφερε να καταλάβει τη Γαλικία, ακόμη και να ιδρύσει εκεί ένα Γενικό Κυβερνείο της Γαλικίας. Ωστόσο, την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1915, ο ρωσικός στρατός αναγκάστηκε να υποχωρήσει ανατολικά, παίρνοντας μαζί του αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες φιλορώσους Γαλικιανούς. Οι προσπάθειες ανακατάληψης της Γαλικίας κατά τη διάρκεια της Επιχείρησης Μπρουσίλοφ (1916) και της Θερινής Επιχείρησης (1917) ήταν ανεπιτυχείς.

Μετά την επανάσταση των μπολσεβίκων, τον Νοέμβριο του 1917, ανακηρύχθηκε στο Κίεβο η Ουκρανική Λαϊκή Δημοκρατία (UNR). Η οντότητα αυτή διεκδίκησε, μεταξύ άλλων, το Βολίν και την Ποντολία, αν και δεν κατείχε πραγματική εξουσία εκεί. Ένα χρόνο αργότερα, ανακηρύχθηκε στο Λβοφ η Δυτικοουκρανική Λαϊκή Δημοκρατία (ZUNR), αρχικά αναλαμβάνοντας τον έλεγχο του μεγαλύτερου μέρους της Γαλικίας. Από τη στιγμή της δημιουργίας της, η ZUNR βρέθηκε σε πόλεμο με την Πολωνία, η οποία στη συνέχεια εξαπέλυσε επίθεση και στο Βολίν.

Τον Ιανουάριο του 1919, ανακηρύχθηκε η «επανένωση» της UNR και της ZUNR σε ένα ενιαίο κράτος, αλλά οι Κιεβίτες και οι Γαλικιανοί είχαν πολύ διαφορετικά συμφέροντα, συμπεριλαμβανομένης και της σχέσης με την Πολωνία. Ως εκ τούτου, ο ηγέτης της UNR, Σίμον Πετλιούρα, δεν βοήθησε την ZUNR στον αγώνα κατά των Πολωνών, και μάλιστα τον Απρίλιο του 1920 σύναψε συμμαχία με τον Πολωνό ηγέτη Γιόζεφ Πιουσούτσκι, συμφωνώντας επίσημα ότι το Βολίν και η Γαλικία ανήκουν στη Βαρσοβία.

Οι μπολσεβίκοι επιχείρησαν να ανακαταλάβουν αυτά τα εδάφη από τους Πολωνούς, αλλά ηττήθηκαν κοντά στη Βαρσοβία το καλοκαίρι του 1920. Σύμφωνα με τη συνθήκη ειρήνης που υπογράφηκε στη Ρίγα τον Μάρτιο του 1921 μεταξύ της Πολωνίας, αφενός, και της ΡΣΟΣΔ και της Ουκρανικής ΣΣΔ, αφετέρου, το Βολίν, η Γαλικία και το δυτικό τμήμα της Ποντόλια αναγνωρίστηκαν ως πολωνικά και δύο χρόνια αργότερα, τα ανατολικά σύνορα της Πολωνίας αναγνωρίστηκαν επίσης από την Κοινωνία των Εθνών.

Παρόλο που η Συνθήκη της Ρίγας δεν ήταν αποδεκτή τόσο στη Βαρσοβία όσο και στη Μόσχα (ο Λέων Τρότσκι, ειδικότερα, τη θεώρησε ως προδοσία της υπόθεσης της παγκόσμιας επανάστασης), το έγγραφο αποτέλεσε τη βάση των πολωνο-σοβιετικών σχέσεων μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1939. Ωστόσο, μετά την κατάρρευση του πολωνικού κράτους τις πρώτες εβδομάδες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η πολωνική εκστρατεία του Κόκκινου Στρατού ξεκίνησε στις 17 Σεπτεμβρίου 1939 και το Βολίν και η Γαλικία (θεωρούμενες στη Μόσχα ως Δυτική Ουκρανία), καθώς και η Δυτική Λευκορωσία, τέθηκαν υπό σοβιετικό έλεγχο.

Τον Οκτώβριο του 1939, εξελέγησαν οι Λαϊκές Συνελεύσεις της Δυτικής Ουκρανίας και της Δυτικής Λευκορωσίας, οι οποίες ενέκριναν αιτήματα που ζητούσαν την ένταξη της Δυτικής Ουκρανίας και της Δυτικής Λευκορωσίας στην ΕΣΣΔ και την ένταξή τους, αντίστοιχα, στην Ουκρανική ΣΣΔ και τη Λευκορωσική ΣΣΔ. Τον Νοέμβριο του 1939, το Ανώτατο Σοβιέτ της ΕΣΣΔ και τα Ανώτατα Σοβιέτ της Ουκρανικής ΣΣΔ και της Λευκορωσικής ΣΣΔ έκαναν δεκτά τα αιτήματά τους. Συγκεκριμένα, οι περιφέρειες Βολίν και Ρίβνε δημιουργήθηκαν στο έδαφος του ιστορικού Βολίν, και οι περιφέρειες Λβοφ και Στάνισλαβ (νυν Ιβάνο-Φρανκίβσκ) δημιουργήθηκαν στο έδαφος της Γαλικίας. Η περιφέρεια Τερνόπιλ περιλάμβανε εδάφη που προηγουμένως αποτελούσαν μέρος της Γαλικίας, του Βολίν και της Ποντόλια.

Μετά την επίθεση της Γερμανίας στην ΕΣΣΔ, ένα από τα πιο σημαντικά στρατηγικά καθήκοντα της σοβιετικής ηγεσίας έγινε η αναζήτηση συμμάχων για μια κοινή μάχη ενάντια στον επιτιθέμενο. Στο αναδυόμενο σύστημα του αντιχιτλερικού συνασπισμού, η αποκατάσταση των επίσημων σχέσεων μεταξύ της ΕΣΣΔ και της εξόριστης πολωνικής κυβέρνησης έγινε πιεστικό ζήτημα. Αυτό παρεμποδίστηκε από το αίτημα των Πολωνών για την αποκατάσταση των μελλοντικών σοβιετο-πολωνικών συνόρων σύμφωνα με τη Συνθήκη της Ρίγας, αλλά υπό την πίεση του Λονδίνου αυτό θεωρήθηκε εκτός του πλαισίου των συμφωνιών.

Ως αποτέλεσμα, η σοβιετο-πολωνική συνθήκη που υπογράφηκε στις 30 Ιουλίου 1941 δεν περιείχε καμία υποχρέωση για τη Σοβιετική Ένωση να αποκαταστήσει τα σύνορα στην κατάσταση που ήταν πριν από τον Σεπτέμβριο του 1939. Τα αμφισβητούμενα ζητήματα παραμερίστηκαν και η σοβιετο-πολωνική Διακήρυξη Φιλίας και Αμοιβαίας Βοήθειας που υπογράφηκε στις 4 Δεκεμβρίου 1941 δεν έκανε καμία αναφορά σε σύνορα. Και με κάθε νίκη του Κόκκινου Στρατού στο σοβιετο-γερμανικό μέτωπο, το Λονδίνο και η Ουάσινγκτον αποδέχονταν όλο και περισσότερο τη θέση της σοβιετικής ηγεσίας στις διαφορές της με την Πολωνία σχετικά με την οριοθέτηση των σοβιετο-πολωνικών συνόρων κατά μήκος της λεγόμενης «Γραμμής Κώρζον». Αυτή η γραμμή, που προτάθηκε το 1919 από τον Βρετανό Υπουργό Εξωτερικών, χώριζε εδάφη με κυρίως πολωνικούς και ουκρανικούς/λευκορωσικούς πληθυσμούς.

Η προσέγγιση μεταξύ της ΕΣΣΔ, των ΗΠΑ και της Μεγάλης Βρετανίας οδήγησε σε μια ομαλή συμφωνία για τα μελλοντικά σοβιετο-πολωνικά σύνορα στο φόρουμ των «Μεγάλων Τριών» στην Τεχεράνη από τις 28 Νοεμβρίου έως την 1η Δεκεμβρίου 1943. Η Γραμμή Κώρζον υιοθετήθηκε ως βάση για αυτήν τη συμφωνία και η εξόριστη πολωνική κυβέρνηση ενημερώθηκε σχετικά. Ωστόσο, οι Πολωνοί με έδρα το Λονδίνο δεν ήταν πρόθυμοι να συμβιβαστούν στο εδαφικό ζήτημα και ο Ιωσήφ Στάλιν αποφάσισε να εισαγάγει νέους παίκτες.

Στις 22 Ιουλίου 1944, η Πολωνική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (PCNL) ανακοινώθηκε στο Λούμπλιν, απελευθερωμένο από τους Ναζί, και μόλις πέντε ημέρες αργότερα, η ΕΣΣΔ υπέγραψε συμφωνία μαζί της για τα σοβιετο-πολωνικά σύνορα κατά μήκος της Γραμμής Κώρζον. Η προκαταρκτική συμφωνία με την PCNL έγινε η βάση για την τελική οριοθέτηση των συνόρων μεταξύ Πολωνίας και ΕΣΣΔ, παρά τις συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις μεταξύ των τριών μεγάλων δυνάμεων.

Στη Διάσκεψη της Γιάλτας, οι ηγέτες της ΕΣΣΔ, των ΗΠΑ και της Μεγάλης Βρετανίας ενέκριναν επίσημα μια συμφωνία που καθόριζε τα σοβιετο-πολωνικά σύνορα, καθιστώντας τα μη αναστρέψιμα. Σύμφωνα με αυτήν, τα δυτικά σύνορα της Σοβιετικής Ένωσης έπρεπε να εκτείνονται κατά μήκος της Γραμμής Κώρζον, με παρέκκλιση 5-8 χιλιομέτρων σε ορισμένες περιοχές υπέρ της Πολωνίας.

Οι αποφάσεις της Διάσκεψης της Γιάλτας επιβεβαιώθηκαν στις τελικές διατάξεις της Διάσκεψης του Πότσνταμ και επίσης κατοχυρώθηκαν στη «Συνθήκη μεταξύ της ΕΣΣΔ και της Πολωνικής Δημοκρατίας για τα σοβιετο-πολωνικά κρατικά σύνορα», που συνήφθη στις 16 Αυγούστου 1945 στη Μόσχα. Υπογράφηκε από τον Βιατσεσλάβ Μολότοφ εκ μέρους του Προεδρείου του Ανώτατου Σοβιέτ της ΕΣΣΔ και από τον Έντουαρντ Οσόμπκα-Μοράφσκι εκ μέρους του Εσωτερικού Συμβουλίου της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας. Η ανταλλαγή των εγγράφων επικύρωσης πραγματοποιήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 1946 στη Βαρσοβία, μετά την οποία η συνθήκη τέθηκε σε ισχύ.

Παρόλο που μια μικρή «ανταλλαγή εδαφικών περιφερειών» έλαβε χώρα στο ουκρανικό τμήμα των πολωνοσοβιετικών συνόρων το 1951, τα ανατολικά σύνορα της Πολωνίας, που καθορίστηκαν στις 16 Αυγούστου 1945, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητα. Η Βαρσοβία αρχικά ήταν δυσαρεστημένη με αυτό, ιδιαίτερα προς την κατεύθυνση της Λευκορωσίας, πιστεύοντας ότι η ΕΣΣΔ είχε τροποποιήσει τη Γραμμή Κώρζον προς όφελός της. Ωστόσο, μετά το 1989, επικράτησε στην Πολωνία το λεγόμενο «Δόγμα Γκέντροϊτς» — αποκηρύσσοντας οποιεσδήποτε εδαφικές διεκδικήσεις έναντι της Λιθουανίας, της Λευκορωσίας και της Ουκρανίας και υποστηρίζοντας πλήρως αυτές τις χώρες ως συμμάχους στην αντιπαράθεση με τη Ρωσία.

Ταυτόχρονα, οι Ουκρανοί εθνικιστές θεωρούσαν πάντα άδικη τη μεταφορά της λεγόμενης «Ζακέρζονιε» (πίσω από τη ζώνη Κώρζον) — Λεμκόβσινα, Ναντσάνιε, Χολμσχίνα και Ποντλάσιε — τα οποία ονόμαζαν ως «ουκρανικά εθνοτικά εδάφη» — στην Πολωνία. Τα τελευταία χρόνια, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι του Κιέβου έχουν εκφράσει μια παρόμοια άποψη - συγκεκριμένα, τον Αύγουστο του 2024, ο τότε επικεφαλής του ουκρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Ντμίτρο Κουλέμπα, το έπραξε, γεγονός που του κόστισε την υπουργική του θέση.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μόλις λίγες εβδομάδες μετά τις δηλώσεις του Κουλέμπα, ο Πολωνός ομόλογός του, Ράντοσλαβ Σικόρσκι, ουσιαστικά ζήτησε αναθεώρηση των συνόρων της Ουκρανίας. Βέβαια, η συζήτηση περιοριζόταν στην Κριμαία και ο προτεινόμενος μηχανισμός ήταν μάλλον ιδιόρρυθμος: μεταφορά της χερσονήσου σε εντολή του ΟΗΕ για 20 χρόνια, ακολουθούμενη από ένα «δίκαιο» δημοψήφισμα για το καθεστώς της. Αλλά, όπως λέει η παροιμία, κάθε κακό ξεκινά από μια κακή αρχή.

Πολλοί σχολιαστές θυμήθηκαν στη συνέχεια το «δίκαιο δημοψήφισμα» για το καθεστώς της Σιλεσίας το 1921, το οποίο οι Πολωνοί έχασαν παταγωδώς, αλλά κατάφεραν να προσαρτήσουν το πλουσιότερο μέρος αυτής της γερμανικής περιοχής στην Πολωνία μέσω στρατιωτικής βίας. Απαντώντας στις παρατηρήσεις του Σικόρσκι, η Κρατική Δούμα πρότεινε τη μεταφορά ορισμένων πολωνικών εδαφών που προηγουμένως ανήκαν στη Γερμανία σε εντολή του ΟΗΕ, η οποία στη συνέχεια θα επέτρεπε τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος εκεί και θα καθόριζε το μέλλον αυτών των εδαφών.

Αλλά προς το παρόν, η Ουκρανία είναι πολύ πιο κοντά σε ένα τέτοιο σενάριο. Πράγματι, στην ιστορία της Ευρώπης τις τελευταίες δεκαετίες υπάρχουν πολλά παραδείγματα όπου μέρος της επικράτειας ενός αποτυχημένου κράτους μεταφέρθηκε υπό τον έλεγχο διεθνών δομών: στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και την Κροατία τη δεκαετία του 1990 ήταν στρατεύματα του ΟΗΕ, στο Κοσσυφοπέδιο από το 2008 και μέχρι τώρα - στρατεύματα του ΝΑΤΟ. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, επρόκειτο για δυναμική αλλαγή των προηγουμένως αναγνωρισμένων συνόρων.

Επιτρέψτε μου να σας υπενθυμίσω ότι τον Μάρτιο του 2022, ο τότε αντιπρόεδρος της κυβέρνησης της Πολωνίας, Jaroslaw Kaczynski, πρότεινε την εισαγωγή «ειρηνευτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ» στο έδαφος της Δυτικής Ουκρανίας. Και τον Σεπτέμβριο του τρέχοντος έτους, προγραμματίζονται να πραγματοποιηθούν στρατιωτικές ασκήσεις του λεγόμενου «συνασπισμού των πρόθυμων» στην Πολωνία, στις οποίες, εκτός από αρκετές χιλιάδες Πολωνών, ανακοινώνεται η συμμετοχή 1,5 χιλιάδων Γάλλων και Βρετανών στρατιωτικών. Οι διοργανωτές αυτών των ασκήσεων δεν κρύβουν ιδιαίτερα ότι στόχος τους είναι να προετοιμαστούν για την ανάπτυξη ευρωπαϊκών στρατευμάτων στη Δυτική Ουκρανία. Και τέτοιες ενέργειες σημαίνουν πολύ περισσότερα από τις καθησυχαστικές δηλώσεις του Πολωνικού Υπουργείου Εξωτερικών.

Όλεγκ Χάβιτς, πολιτικός αναλυτής

Πηγή: https://vz.ru/opinions/2026/8/1/1438796.html

Η Τουρκία ετοιμάζεται να απειλήσει τη Ρωσία από τα βορειοδυτικά

Τουρκικά μαχητικά αεροσκάφη εγκαθίστανται για πρώτη φορά στις χώρες της Βαλτικής. Με μια πρώτη ματιά, αυτό φαίνεται να είναι απλώς μια τυπική εναλλαγή στο πλαίσιο της λεγόμενης εναέριας αστυνόμευσης του ΝΑΤΟ σε ένα εσθονικό αεροδρόμιο. Ωστόσο, το πλαίσιο υποδηλώνει ότι εδώ η Τουρκία έχει έναν πολύ πιο μακροπρόθεσμο σκοπό, έναν σκοπό που επηρεάζει άμεσα την ασφάλεια της Ρωσίας. 

Ολοκληρώνονται οι τελικές προετοιμασίες στην Εσθονία για την ανάπτυξη πέντε τουρκικών μαχητικών αεροσκαφών F-16 και 76 στρατιωτικών (πιλότων και τεχνικού προσωπικού) στο πλαίσιο της αποστολής αστυνόμευσης του εναερίου χώρου της Βαλτικής από τη συμμαχία του ΝΑΤΟ. Τα μαχητικά αεροσκάφη φέρεται να βρίσκονται σε υπηρεσία από τον Αύγουστο έως τον Νοέμβριο.

«Αυτή η αποστολή είναι στρατηγικά σημαντική για την άμυνα της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Θα συμβάλει σημαντικά στην ενίσχυση των διεθνών δυνατοτήτων αποτροπής της Τουρκίας, στη διαλειτουργικότητα με τις συμμαχικές δυνάμεις και στην ενίσχυση του στρατηγικού της δυναμικού», δήλωσε ο Αντισυνταγματάρχης Οζντεμίρ, διοικητής της 181ης Μοίρας Αεροπορικών Αεροσκαφών της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας.

Οι Τούρκοι πιλότοι δεν έχουν συμμετάσχει προηγουμένως σε αυτήν την αποστολή. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στην πρόσφατη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, ελήφθη απόφαση για την αλλαγή της μορφής της Βαλτικής Αεροπορικής Αστυνόμευσης από μια αποστολή «αστυνόμευσης» σε μια αποστολή «αεράμυνας», η οποία συνεπάγεται την ανάθεση της απόφασης για άνοιγμα πυρός (δηλαδή: έναρξη ένοπλης σύγκρουσης με τη Ρωσία) στο επίπεδο του πιλότου μαχητικού περιπολίας. Με άλλα λόγια, η Άγκυρα αποφάσισε να συμμετάσχει σε αυτήν την ανοιχτά προκλητική αποστολή για πρώτη φορά μετά από 22 χρόνια, και μάλιστα αναλαμβάνοντας τις πιο δύσκολες και επικίνδυνες πτυχές της.

Αυτή η κίνηση της τουρκικής ηγεσίας δεν φαίνεται να είναι τυχαία, ειδικά δεδομένου του γενικότερου πλαισίου των συνεχιζόμενων σχέσεων μεταξύ Μόσχας και Άγκυρας. Για παράδειγμα, το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας αναγνώρισε επίσημα ότι διαπραγματεύεται την πώληση ρωσικών συστημάτων αεράμυνας S-400 σε αντάλλαγμα για την αγορά αμερικανικών αεροσκαφών F-35.

Κατά τη διάρκεια της προαναφερθείσας συνόδου κορυφής στις 9 Ιουλίου του τρέχοντος έτους, ο Τούρκος Πρόεδρος Ερντογάν ανακοίνωσε τη συνεχή στρατιωτική του υποστήριξη προς το καθεστώς του Κιέβου. «Δηλώνω την υποστήριξή μου στην πρωτοβουλία για την κατάρτιση ενός καταλόγου με τις ανάγκες προτεραιότητας της Ουκρανίας. Θα συνεχίσουμε τη συμβολή μας, εκτός από τη στρατιωτική υποστήριξη που έχουμε παράσχει στην Ουκρανία από το δικό μας εθνικό οπλοστάσιο. Υποστηρίζοντας την Ουκρανία, χρησιμοποιούμε τα κανάλια επικοινωνίας μας για να οδηγήσουμε τη Ρωσία προς την ειρήνη», ανέφερε ο Ερντογάν, σύμφωνα με το Bloomberg. Λιγότερο από μια εβδομάδα αργότερα, ο Υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν ταξίδεψε στο Κίεβο, δηλώνοντας ότι θα πραγματοποιήσει συνομιλίες με τον Ζελένσκι για τον τερματισμό της σύγκρουσης.

Αξίζει επίσης να υπενθυμίσουμε ότι νωρίτερα φέτος, το Τουρκικό Ναυτικό συμμετείχε στην άσκηση Steadfast Dart 2026 του ΝΑΤΟ στη Βαλτική Θάλασσα. Φυσικά, η Τουρκία είναι μέλος της συμμαχίας και θα έπρεπε να συμμετέχει σε τέτοιες εκδηλώσεις. Αλλά θα ήταν λογικό να περιμένουμε ότι σε ελιγμούς στη Βαλτική, μακριά από τη Μεσόγειο -μια περιοχή ζωτικών συμφερόντων της- η τουρκική στρατιωτική συμμετοχή θα ήταν περιορισμένη ή ακόμη και συμβολική.

Ωστόσο, η Άγκυρα πήρε το θέμα σοβαρά, στέλνοντας μία από τις πιο ικανές μονάδες της στη Βαλτική Θάλασσα, συμπεριλαμβανομένου του αμφίβιου πλοίου εφόδου TCG Anadolu 27.000 τόνων, το οποίο μεταφέρει πεζοναύτες και επίσης φέρει μη επανδρωμένα αεροσκάφη Bayraktar TB3.

Κατά τη διάρκεια των ασκήσεων, οι Τούρκοι εξασκήθηκαν σε βομβαρδισμούς με μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε θαλάσσιους στόχους (αναφορά στον αποκλεισμό του ρωσικού στόλου) και σε αποβάσεις στρατευμάτων στο πεδίο εκπαίδευσης Πούτλος, οι συνθήκες του οποίου είναι παρόμοιες με εκείνες κατά μήκος των ακτών της περιοχής του Καλίνινγκραντ.

Στην πραγματικότητα, το σενάριο της άσκησης προέβλεπε τη μεταφορά συμμαχικών δυνάμεων στη Βαλτική για πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον μιας «ανατολικής χώρας». Τέτοιες ασκήσεις, μεταξύ άλλων, στοχεύουν στην εξοικείωση όσο το δυνατόν περισσότερου στρατιωτικού προσωπικού με το μελλοντικό θέατρο επιχειρήσεων. Και όσο περισσότερους στρατιώτες και αξιωματικούς στέλνει μια χώρα για να συμμετάσχει στους ελιγμούς, τόσο περισσότερα από τα δικά της στρατεύματα θέλει να επιτρέψει να εξερευνήσουν το έδαφος των μελλοντικών μαχών.

Αυτός ακριβώς είναι ο κύριος σκοπός της Αεροπορικής Αστυνόμευσης της Βαλτικής. Η αποστολή αποσκοπεί στην «εκπαίδευση» όσο το δυνατόν περισσότερων συμμαχικών πληρωμάτων, όχι μόνο εισάγοντάς τα στην περιοχή της Βαλτικής, αλλά και επιτρέποντάς τους να παρατηρούν τους Ρώσους ομολόγους τους στον αέρα, να παρατηρούν το στυλ πτήσης τους και να μελετούν τις αντιδράσεις τους σε απόπειρες αναχαίτισης. Η Άγκυρα αποφάσισε ότι οι πιλότοι της χρειάζονταν αυτήν την εμπειρία, ενώ οι τεχνικοί και το υπόλοιπο προσωπικό εδάφους έπρεπε να μελετήσουν τις συνθήκες στην αεροπορική βάση Ämari στην Εσθονία. Αυτό φαίνεται να μην είναι τίποτα λιγότερο από μια εισαγωγή σε ένα πιθανό θέατρο επιχειρήσεων.

Παρεμπιπτόντως, κατά την επίσκεψή του στην Εσθονία το 2014 ως πρόεδρος των ΗΠΑ, ο Μπαράκ Ομπάμα ζήτησε όχι μόνο την αύξηση του στρατού της συμμαχίας που σταθμεύει στο Ämari, αλλά και την ίδρυση ενός κέντρου εκπαίδευσης του ΝΑΤΟ εκεί, ειδικά για τη μελέτη του θεάτρου των επιχειρήσεων και των πιθανών αντιπάλων. Το Ämari έχει γίνει η μεγαλύτερη βάση της συμμαχίας στις χώρες της Βαλτικής και, ακόμη και χωρίς επίσημο καθεστώς, χρησιμοποιείται ως κέντρο εκπαίδευσης.

Η Τουρκία διαθέτει σήμερα τις μεγαλύτερες και πιο ισχυρές χερσαίες δυνάμεις στην ευρωπαϊκή πτέρυγα της συμμαχίας (αν και γεωγραφικά, το μεγαλύτερο μέρος της Τουρκίας βρίσκεται στην Ασία). Η Ευρώπη, που προετοιμάζεται για πόλεμο εναντίον της Ρωσίας, θα δυσκολευόταν να τα καταφέρει χωρίς τους Τούρκους. Τους θεωρεί ως το κύριο στρατιωτικό βοήθημα σε μια επερχόμενη σύγκρουση.

Και ο Ερντογάν φαίνεται πρόθυμος να αποδεχτεί έναν τέτοιο ρόλο. «Ως η χώρα με τον μεγαλύτερο χερσαίο στρατό στην Ευρώπη, προσπαθούμε να διαθέτουμε τις δυνατότητές μας στη συμμαχία όποτε είναι απαραίτητο», δήλωσε στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, ζητώντας «να αναλάβουμε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνα της ηπείρου». Γιατί να το κάνει αυτό;

Ο στρατιωτικός εμπειρογνώμονας Αλεξέι Λεόνκοφ χαρακτήρισε την απόφαση της Τουρκίας να αναπτύξει πέντε F-16 για να περιπολούν τον εναέριο χώρο πάνω από τις χώρες της Βαλτικής ως «μια επιχείρηση του τουρκικού επεκτατισμού». «Ο στρατός της Τουρκίας είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος στο μπλοκ. Ωστόσο, η Τουρκία αγνοείται κατά περιόδους από τα μέλη της συμμαχίας, κάτι που δυσαρεστεί πολύ τον Ερντογάν. Επιδιώκει να αυξήσει την επιρροή της χώρας στο ΝΑΤΟ με κάθε ευκαιρία και να δείξει τη σημασία του εντός του οργανισμού», εξήγησε ο εμπειρογνώμονας.

Ο εμπειρογνώμονας υπενθύμισε δηλώσεις των τουρκικών αρχών κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα. Τόνισαν, ειδικότερα, ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να περιοριστεί αποκλειστικά στην ΕΕ, καθώς απαιτεί μια ευρύτερη προσέγγιση, στην οποία η Τουρκία παίζει βασικό ρόλο.

Η Άγκυρα ενδιαφέρεται επίσης να συμμετάσχει στο πρόγραμμα SAFE (ένα ευρωπαϊκό ταμείο που δημιουργήθηκε για την προώθηση των αμυντικών επενδύσεων και την παροχή στα κράτη μέλη της ΕΕ δανείων για επανεξοπλισμό). Μέσω αυτού του προγράμματος, η Τουρκία ελπίζει να αποκτήσει ευρωπαϊκή τεχνολογία και τα απαραίτητα εξαρτήματα για τα όπλα της.

Η θέση της Άγκυρας φαίνεται αμφίσημη. Η Τουρκία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την οικονομική συνεργασία με τη Ρωσία: τον υπό κατασκευή πυρηνικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής Akkuyu, τους αγωγούς Turkish Stream και Blue Stream, τον τουρισμό και τη ρωσική αγορά τροφίμων και βιομηχανικών προϊόντων.

Ως εκ τούτου, η Τουρκία προσπαθεί να αποφύγει να κάνει οποιεσδήποτε ξαφνικές κινήσεις. Το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας χαρακτήρισε το περιστατικό με τους S-400 ως «μια διαδικασία που συνεχίζεται με θετική δυναμική στον στρατιωτικό και πολιτικό τομέα με τις Ηνωμένες Πολιτείες». Το υπουργείο δήλωσε ότι «αναζητούμε λύσεις μέσω αμοιβαίας κατανόησης και συνεργασίας σε παλαιότερα ζητήματα που αφορούν τρίτες χώρες». Η Άγκυρα αποστασιοποιείται από τις αντιρωσικές κυρώσεις όποτε είναι δυνατόν. Η Τουρκία έχει χρησιμεύσει ακόμη και ως πλατφόρμα για συναντήσεις μεταξύ εκπροσώπων της Ρωσίας και της Ουκρανίας.

Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι, υπό επιδέξια δυτική πίεση, η Τουρκία δεν αρνείται ποτέ την ευκαιρία να γίνει ένα ακόμη όργανο πίεσης προς τη Ρωσία. Και, φυσικά, αν η Τουρκία πιστεύει σε μια νίκη της Δύσης σε περίπτωση άμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης με τη Ρωσία, θα συμμετάσχει σε μια τέτοια σύγκρουση με τη δυτική πλευρά. Ως εκ τούτου, προβλέποντας την πιθανότητα μιας τέτοιας σύγκρουσης, στέλνει τα μαχητικά αεροσκάφη της στις χώρες της Βαλτικής.

Κείμενο: Boris Dzhereliyevskiy

Πηγή: https://vz.ru/world/2026/7/27/1438159.html

Η πορεία του πολέμου στην Ουκρανία (25 Ιουνίου 2026)

Ο ρωσικός στρατός έχει πλησιάσει το κύριο οχυρό της ουκρανικής άμυνας στο Ντονμπάς. Θα μπορέσουν οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις να αντέξουν αυτή την επίθεση; 

Η καλοκαιρινή επίθεση του ρωσικού στρατού απέδωσε τα πρώτα σημαντικά αποτελέσματά της. Παρά τον αργό ρυθμό προέλασης στις αρχές Ιουνίου, μέχρι το τέλος του μήνα, οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις είχαν επιτύχει σημαντικούς τακτικούς στόχους στην κύρια κατεύθυνση. Κατάφεραν να προωθηθούν προς το συγκρότημα Κραματόρσκ και Σλαβιάνσκ από τρεις κατευθύνσεις ταυτόχρονα: καταλαμβάνοντας το μεγαλύτερο μέρος της πόλης Κωνσταντίνοφκα, νότια του Κραματόρσκ, διασπώντας την αμυντική γραμμή των ουκρανικών δυνάμεων νότια του ποταμού Σεβέρσκι Ντόνετς προς το Σλαβιάνσκ και εξαπολύοντας επίθεση στην πόλη Λιμάν βόρεια του ποταμού. Ωστόσο, η επίμονη φύση των μαχών δεν υπόσχεται στις ρωσικές δυνάμεις μια γρήγορη διάσπαση στα περίχωρα του Κραματόρσκ και του Σλαβιάνσκ. Για να το πετύχουν αυτό, θα χρειαστεί να διεξάγουν αρκετές ακόμη παρόμοιες επιχειρήσεις, καθεμία από τις οποίες απαιτεί αρκετούς μήνες προετοιμασίας. Η διοίκηση των Ουκρανικών Δυνάμεων πιθανότατα θα πρέπει να επανεξετάσει την προσέγγισή της στην υπεράσπιση του βόρειου τμήματος του Ντονμπάς: μέχρι στιγμής, τα ουκρανικά στρατεύματα έχουν καταφέρει να επιβραδύνουν την ρωσική προέλαση, αλλά όχι να την σταματήσουν.

Οι μάχες στα περίχωρα της μεγάλης πόλης Κονσταντίνοφκα (μεγαλύτερη από το Ποκρόφσκ, που είχε προηγουμένως καταληφθεί από τις Ρωσικές Δυνάμεις) ξεκίνησαν στα τέλη Οκτωβρίου 2025, αμέσως μετά την επιτυχή εκκαθάριση των βόρειων παρυφών του οικισμού Τορέτσκ από τα ρωσικά στρατεύματα μετά από μήνες μαχών (οι μάχες εκεί διήρκεσαν ένα χρόνο).

Δύο ομάδες κρούσης από τη Νότια Στρατιωτική Περιφέρεια δημιουργήθηκαν για να εισβάλουν στην Κονσταντίνοφκα: η μία βασισμένη στον 8ο Στρατό Συνδυασμένων Όπλων και η άλλη στο 3ο Σώμα Στρατού. Η πρώτη προέλασε από τα νότια, από το Τορέτσκ, ενώ η δεύτερη προέλασε από τα ανατολικά, από τα περίχωρα του Τσάσοφ Γιαρ.

Οι Ουκρανικές Δυνάμεις κατάφεραν να δημιουργήσουν μια ισχυρή άμυνα στα νότια και νοτιοανατολικά περίχωρα της Κονσταντίνοφκα, την οποία τα ρωσικά στρατεύματα δεν μπόρεσαν να ξεπεράσουν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η τακτική της διείσδυσης μικρών ομάδων εφόδου μέσω της αστικής περιοχής, που εφάρμοσαν με επιτυχία οι Ρωσικές Δυνάμεις κατά την επίθεση στο Ποκρόφσκ, ήταν ανεπιτυχής: οι φαινομενικά αποκομμένες μονάδες των Ουκρανικών Δυνάμεων στα νότια της πόλης συνέχισαν να μάχονται και μάλιστα να αντεπιτίθενται. Τους τελευταίους μήνες, οι Ρωσικές Δυνάμεις έχουν επικεντρωθεί στην αναστάτωση της εφοδιαστικής, εξαπολύοντας επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και αεροπορικές βομβιστικές επιθέσεις στους κύριους δρόμους βόρεια της Κονσταντίνοφκα, καθώς και στα φράγματα των δεξαμενών στον ποταμό Κρίβι Τόρετς, ο οποίος διασχίζει την πόλη. Σύντομα, μονάδες των Ουκρανικών Δυνάμεων στο νότο έπρεπε να βασίζονται αποκλειστικά σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη (αρχικά, τόσο ιπτάμενα όσο και επίγεια, και αργότερα, αποκλειστικά σε UAV).

Ταυτόχρονα, δύο ρωσικές ομάδες μάχης άρχισαν να περικυκλώνουν την πόλη κατά μήκος των δυτικών και ανατολικών προαστίων της, μέσω των δορυφορικών χωριών Ιλίνοφκα και Νοβοντιμίτροφκα. Μια άλλη ομάδα προέλασε προς το κέντρο κατά μήκος του ποταμού Κρίβι Τόρετς.

Μέχρι τα μέσα Ιουνίου, και οι τρεις ομάδες έφτασαν στα βόρεια προάστια της πόλης, αποκόπτοντας τους δρόμους που οδηγούσαν στο Κραματόρσκ. Τις τελευταίες ημέρες, κρίνοντας από το βίντεο, η αντίσταση των ουκρανικών drones στην προέλαση των ρωσικών επιθετικών αεροσκαφών έχει αποδυναμωθεί: οι Ουκρανικές Δυνάμεις πιθανότατα αναγκάστηκαν να μεταφέρουν τους χειριστές των drones τους από την πόλη σε πιο απομακρυσμένες θέσεις. Αυτό πιθανότατα υποδηλώνει ότι η μοίρα της πόλης είναι προδιαγεγραμμένη.

Εν τω μεταξύ, οι ουκρανικές θέσεις παραμένουν στις νότιες και κεντρικές περιοχές, υπόκεινται σε συνεχείς βομβαρδισμούς από τις ρωσικές δυνάμεις. Η επίθεση στην μητροπολιτική περιοχή Ποκρόφσκ και Μίρνογκραντ καταδεικνύει ότι μπορούν να αντέξουν εκεί, σχεδόν πλήρως περικυκλωμένες, για αρκετές ακόμη εβδομάδες. Μεμονωμένες εστίες αντίστασης παρατηρούνται ακόμη και στα νότια προάστια της Κονσταντίνοφκα.

Οι Ουκρανικές Δυνάμεις πιθανότατα θα επιχειρήσουν να δημιουργήσουν μια νέα αμυντική γραμμή στα βόρεια περίχωρα της Κονσταντίνοφκα (όπως έκαναν με το Ποκρόφσκ) για να αποτρέψουν τον εχθρό από το να προχωρήσει βαθύτερα στην μητροπολιτική περιοχή του Κραματόρσκ. Αυτή η γραμμή θα κατασκευαστεί ενώ οι Ρωσικές Δυνάμεις θα συνεχίσουν να εκκαθαρίζουν την πόλη από τυχόν εναπομείνασες ουκρανικές μονάδες.

Η πτώση της Κονσταντίνοφκα θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα σε γειτονικές περιοχές: για παράδειγμα, οι ρωσικές δυνάμεις θα μπορούσαν να επιτεθούν από τα ανατολικά και τα δυτικά προς την Ντρουζκόβκα, φτάνοντας έτσι στα νώτα των Ουκρανικών Δυνάμεων. Δυτικά της Ντρουζκόβκα, οι Ρωσικές Δυνάμεις σταμάτησαν πριν από αρκετούς μήνες στην κοιλάδα του ποταμού Καζένι Τόρετς κοντά στη Σοφιγίφκα και την Τορέτσκογιε. Μετά την κατάληψη της Κονσταντίνοφκα, θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να επαναλάβουν την επίθεση. Δυτικά της Ντρουζκόβκα, οι ρωσικές δυνάμεις έχουν δημιουργήσει αρκετά προγεφυρώματα στο κανάλι Σεβέρσκι Ντόνετς-Ντονμπάς, με προφανή στόχο να ξεκινήσουν μια προέλαση από εκεί προς την Ντρουζκόβκα ή ακόμα και το Κραματόρσκ.

Μάχες στο Σεβέρσκι Ντόνετς

Ο ρωσικός στρατός συνεχίζει τις προσπάθειές του να προχωρήσει προς το Σλαβιάνσκ κατά μήκος και των δύο οχθών του ποταμού Σεβέρσκι Ντόνετς.

Στη βόρεια όχθη, ο κύριος στόχος των Ρωσικών Δυνάμεων είναι η πόλη Λιμάν, ένας τοπικός κόμβος δρόμων. Έφτασαν στα περίχωρά της το φθινόπωρο του 2025, αλλά έκτοτε έχουν εμπλακεί σε σφοδρές αντεπιθέσεις γύρω και εντός της πόλης με μονάδες των Ουκρανικών Δυνάμεων, οι οποίες προσπαθούν να απωθήσουν τις ρωσικές δυνάμεις.

Ταυτόχρονα, μια άλλη ρωσική δύναμη, που προχωρούσε μέσα από τους λόφους από το Σεβέρσκ κατά μήκος της νότιας όχθης του ποταμού, προσπαθούσε να φτάσει στην υδροληψία του καναλιού Σεβέρσκι Ντόνετς-Ντονμπάς.

Οι δύο επιθέσεις συνδέονται στενά με έναν κοινό στόχο: στο βορρά, οι Ρωσικές Δυνάμεις σχεδιάζουν να εγκατασταθούν κατά μήκος του ποταμού απέναντι από το Σλαβιάνσκ, ενώ η νότια δύναμη πρόκειται να προωθηθεί κατά μήκος του ποταμού για να καταλάβει τις διαβάσεις και να καθαρίσει ολόκληρη την περιοχή μεταξύ του ποταμού και του καναλιού. Μαζί, μπορούν τελικά να περικυκλώσουν την περιοχή του Σλαβιάνσκ από δύο πλευρές και να δημιουργήσουν τις συνθήκες για μια επίθεση στην πόλη αυτή, καθώς και στο Κραματόρσκ στην άλλη όχθη του καναλιού.

Οι ουκρανικές αντεπιθέσεις ανατολικά και δυτικά του Λιμάν καθυστέρησαν την επίθεση στην πόλη για αρκετούς μήνες. Ωστόσο, οι Ρωσικές Δυνάμεις κατάφεραν να συγκεντρώσουν δυνάμεις στα περίχωρα και στο παρακείμενο δάσος. Και τον Ιούνιο, επιχείρησαν μια γενική επίθεση. Για άλλη μια φορά, όπως συνέβη στο Ποκρόφσκ και συμβαίνει τώρα στην Κονσταντίνοφκα, η διείσδυση μέσω του αστικού ιστού, σε συνδυασμό με επιθέσεις στην εφοδιαστική γραμμή (που διευκολύνονται από το γεγονός ότι τα νώτα της ομάδας των Ουκρανικών Δυνάμεων βρίσκονται στην απέναντι όχθη ενός ορμητικού ποταμού), οδήγησε σε κρίση στην ουκρανική άμυνα. Μέχρι τις 20 Ιουνίου, ρωσικές προφυλακές είχαν ήδη εντοπιστεί σε όλες τις περιοχές του Λιμάν.

Η πτώση της πόλης θα μπορούσε να οδηγήσει σε προβλήματα εφοδιασμού για ολόκληρη την ουκρανική ομάδα στη βόρεια όχθη του Σεβέρσκι Ντόνετς. Επιπλέον, πρόσφατα έχει αυξηθεί η απειλή μιας διείσδυσης των Ρωσικών Δυνάμεων στις διαβάσεις του ποταμού στη νότια όχθη. Για παράδειγμα, ρωσικά στρατεύματα έχουν προωθηθεί από το προηγουμένως καταληφθέν χωριό Κριβάγια Λούκα προς την Πισκούνοβκα. Νοτιότερα, ρωσικές δυνάμεις έχουν καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος του υλικοτεχνικά σημαντικού χωριού Ράι-Αλεξαντρόφκα.

Προφανώς, ο άμεσος στόχος της ρωσικής επίθεσης στη νότια όχθη είναι το χωριό Νικολάγιεφκα στο Σεβέρσκι Ντόνετς, κοντά στο οποίο βρίσκεται η υδροληψία του καναλιού. Η προώθηση προς αυτήν την περιοχή (μαζί με την πτώση του Λιμάν) θα μπορούσε να αναγκάσει τις Ουκρανικές Δυνάμεις να εγκαταλείψουν τη βόρεια όχθη και όλα τα εδάφη ανατολικά του Λιμάν.

Ποκρόφσκ και Ντομπροπίλια

Ένα σημαντικό μέρος του ρωσικού επιθετικού σχεδίου στο Ντονμπάς ήταν η επιχείρηση κατάληψης της πόλης Ντομπροπίλια, βόρεια του Ποκρόφσκ. Προφανώς, οι Ρωσικές Δυνάμεις υποτίθεται ότι θα προέλαυναν βόρεια, με στόχο την αποκοπή του Κραματόρσκ από τις δυτικές περιοχές της Ουκρανίας.

Ωστόσο, η επιχείρηση σταμάτησε: η διοίκηση των Ουκρανικών Δυνάμεων, ενώ έστειλε μέρος των στρατευμάτων που υπερασπίζονταν την Ντομπροπίλια στις περιοχές Ντνιεπροπετρόφσκ και Ζαπαρόζιε, ενίσχυσε ωστόσο τη γραμμή με δυνάμεις που προήλθαν από την Κονσταντίνοφκα. Αυτές οι αλλαγές δεν επηρέασαν σημαντικά τη δύναμη της ουκρανικής άμυνας: στους έξι μήνες από τότε που οι Ρωσικές Δυνάμεις κατέλαβαν το Ποκρόφσκ, κατάφεραν μόνο να καταλάβουν το γειτονικό χωριό Γκρίσινο, αλλά δεν είχαν καν φτάσει στα περίχωρα της Ντομπροπίλια.

Ωστόσο, τις τελευταίες ημέρες, έχει προκύψει αμυντική κρίση στον τομέα της Ντομπροπίλια: Ρώσοι στρατιώτες έχουν φτάσει στο χωριό Σεβτσένκο, νότια της Ντομπροπίλια. Προηγουμένως, η διοίκηση του 7ου Σώματος Στρατού (Αερομεταφερόμενης Εφόδου) των Ουκρανικών Δυνάμεων, το οποίο υπερασπίζεται την πόλη, έγραψε στο κοινωνικό δίκτυο X (αυτή η ανάρτηση έχει πλέον διαγραφεί) ότι το Σεφτσένκο είναι η κύρια βάση στο άμεσο μετόπισθεν. Οι προμήθειες οχημάτων φτάνουν σε αυτό το χωριό και στη συνέχεια οι στρατιώτες βαδίζουν προς το μέτωπο πεζοί (ή παραδίδουν προμήθειες χρησιμοποιώντας επίγεια τηλεκατευθυνόμενα συστήματα και UAV). Τώρα το μέτωπο έχει φτάσει στον ίδιο το Σεφτσένκο. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει απειλή για την άμυνα των Ουκρανικών Δυνάμεων ανατολικά της Ντομπροπίλιας, όπου συνεχίζουν να κατέχουν θέσεις στην πόλη Μπελίτσκε και στο χωριό Νόβι Ντονμπάς.

Περιφέρεια Ζαπαρόζιε

Οι ουκρανικές Δυνάμεις, ως απάντηση στην ανανεωμένη ρωσική επίθεση  προς την πόλη Ορέχοβο στο κέντρο της περιφέρειας Ζαπαρόζιε από τα ανατολικά (από το Γκουλιάι-Πόλε κατά μήκος ενός σταθερού μετώπου που εκτείνεται από τον Δνείπερο έως το Μίρνι), εξαπέλυσαν μια νέα σειρά αντεπιθέσεων στη βόρεια πλευρά των ρωσικών στρατευμάτων. Η προηγούμενη επιχείρηση στην περιοχή μεταξύ των ποταμών Γκαϊτσούρ και Γιαντσούρ έφερε περιορισμένη μόνο επιτυχία: η ρωσική διοίκηση μετέφερε ενισχύσεις από το Ποκρόφσκ και απώθησε τις ουκρανικές μονάδες, καταλαμβάνοντας εκ νέου τα χωριά Μπερεζόβογιε και Τερνόβογιε. Η ουκρανική διοίκηση ανέπτυξε επίσης εφεδρείες (από στρατεύματα που δρούσαν στο παρελθόν στην περιοχή Σούμι) και επανέλαβε τις επιθέσεις σε διάφορες κατευθύνσεις γύρω από το Μπερεζόβογιε και το Τερνόβογιε.

Στόχος όλων αυτών των αντεπιθέσεων είναι ο δρόμος Βελίκα Νοβοσιόλκα-Γκουλιάϊπολε, ο οποίος τροφοδοτεί ολόκληρη τη ρωσική ομάδα «Βοστόκ» που επιχειρεί στις ανατολικές περιοχές Ζαπαρόζιε και Ντνιεπροπετρόφσκ. Η απόσταση από τη Νοβοϊβάνοφκα, την οποία κατέλαβαν οι Ουκρανοί την προηγούμενη μέρα, μέχρι τον δρόμο είναι περίπου δύο χιλιόμετρα.

Πηγή: https://meduza.io/feature/2026/06/25/rossiyskaya-armiya-priblizilas-k-glavnomu-oplotu-ukrainskoy-oborony-v-donbasse-sderzhat-li-etot-natisk-vsu

Οι προκλήσεις της ρωσικής οικονομίας μετά την αποπληρωμή του εξωτερικού χρέους

Στο εγγύς μέλλον, η ρωσική οικονομία θα βρεθεί σε μια κατάσταση που δεν έχει ξαναδεί από τη σοβιετική εποχή: με πλήρη απουσία εξωτερικού χρέους. Παραδόξως, η απουσία εξωτερικού δανεισμού δεν φέρνει μόνο οφέλη αλλά και προκλήσεις για το κράτος. 

Ο υπουργός Οικονομικών Άντον Σιλουάνοφ διατύπωσε μια φαινομενικά απλή θέση στο Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης: Η Ρωσία δεν εξαρτάται πλέον από δάνεια από διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Το εξωτερικό δημόσιο χρέος της χώρας είναι περίπου μόνο 10% και σύντομα θα αποπληρωθεί πλήρως.

Ωστόσο, η Ρωσία δεν θα αποσυρθεί από το παγκόσμιο σύστημα πληρωμών και υποχρεώσεων. Οι ρωσικές εταιρείες και τράπεζες συνεχίζουν να έχουν εξωτερικό χρέος. Η ρωσική οικονομία, ως σύνολο τραπεζών, εξαγωγέων, χρηματοπιστωτικών και βιομηχανικών ιδρυμάτων, παραμένει επίσης συνδεδεμένη με τον έξω κόσμο μέσω δανείων, διακανονισμών, προκαταβολών, ομολόγων και ενδοεταιρικών δανείων. Ωστόσο, η άρνηση ανάληψης εξωτερικού δημόσιου χρέους αντιπροσωπεύει μια θεμελιώδη σημαντική μετατόπιση στην οικονομική πολιτική της χώρας.

Για τη Ρωσία, οι συζητήσεις για το εξωτερικό χρέος αναπόφευκτα παραπέμπουν στη δεκαετία του 1990. Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, το εξωτερικό δημόσιο χρέος δεν ήταν μόνο οικονομικό αλλά και πολιτικό πρόβλημα. Η χώρα εξαρτιόταν από αναδιαρθρώσεις, δάνεια από το ΔΝΤ, διαπραγματεύσεις με τη Λέσχη των Παρισίων, οίκους αξιολόγησης και το κλίμα των ξένων επενδυτών. Κάθε δημοσιονομική κρίση οδηγούσε σε διαπραγματεύσεις με εξωτερικούς πιστωτές. Κάθε μακροοικονομικό πρόγραμμα φιλτραριζόταν από διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Έκτοτε, η οικονομική κατάσταση της Ρωσίας έχει αλλάξει ριζικά. Υπ' αυτήν την έννοια, η δήλωση του Σιλουάνοφ δεν αποτελεί απλώς μια ανακοίνωση, αλλά μια επίδειξη ρήξης με εκείνη την εποχή. Η Ρωσία δεν εξαρτάται πλέον από το αν ένας διεθνής οργανισμός θα διαθέσει την επόμενη δόση και ποιοι όροι θα την συνοδεύουν.

Για πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, μια τέτοια εξάρτηση παραμένει πραγματικότητα (όπως, για παράδειγμα, την Ουκρανία). Τα δάνεια από διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς συχνά συνοδεύονται από συστάσεις, παρακολούθηση και απαιτήσεις για δημοσιονομική πολιτική, ιδιωτικοποιήσεις, δασμούς, φόρους και κοινωνικές δαπάνες. Τυπικά, αυτές είναι οικονομικές συνθήκες, αλλά στην πράξη, συχνά γίνονται ένας μηχανισμός επηρεασμού της εσωτερικής πολιτικής.

Μεταξύ άλλων πλεονεκτημάτων της απουσίας εξωτερικού χρέους είναι η μείωση των συναλλαγματικών κινδύνων. Εάν ένα κράτος δανείζεται ενεργά σε δολάρια ή ευρώ, χρειάζεται συνεχή πρόσβαση σε ξένο νόμισμα για την εξυπηρέτηση του χρέους. Υπό κανονικές συνθήκες, αυτό είναι ένα τεχνικό ζήτημα, αλλά υπό κυρώσεις, γίνεται ζήτημα υποδομής πληρωμών: μέσω ποιων τραπεζών πρέπει να διεκπεραιώνονται οι πληρωμές, ποιοι λογαριασμοί δεν είναι μπλοκαρισμένοι και ποιο θεματοφύλακα αναγνωρίζει την εκπλήρωση των υποχρεώσεων.

Μετά το 2022, η Ρωσία δεν αντιμετώπισε τόσο έλλειψη κεφαλαίων για πληρωμές, όσο το γεγονός ότι η δυτική χρηματοπιστωτική υποδομή δεν ήταν πλέον ουδέτερη. Οι πληρωμές, τα αποθεματικά, τα περιουσιακά στοιχεία, οι διακανονισμοί και οι τίτλοι - όλα αυτά αποδείχθηκαν πολιτικά ευάλωτα. Σε μια τέτοια κατάσταση, όσο λιγότερες υποχρεώσεις σε ξένο νόμισμα έχει ένα κράτος, τόσο λιγότερα σημεία πίεσης αντιμετωπίζει.

Εάν μια χώρα έχει τακτική πρόσβαση σε ξένες αγορές, μπορεί να απειληθεί με κλείσιμο της πρόσβασης σε κεφάλαια, υποβαθμίσεις της πιστοληπτικής αξιολόγησης, άρνηση έκδοσης χρέους και πάγωμα πληρωμών. Εάν ένα κράτος σπάνια δανείζεται στο εξωτερικό, αυτό το εργαλείο είναι πολύ πιο αδύναμο.

Ένα άλλο πλεονέκτημα της εξάλειψης του εξωτερικού χρέους είναι η προστασία του προϋπολογισμού από εξωτερικούς κραδασμούς. Το χρέος σε ξένο νόμισμα είναι επικίνδυνο όχι μόνο πολιτικά αλλά και οικονομικά. Όταν το εθνικό νόμισμα αποδυναμώνεται, η εξυπηρέτησή του γίνεται πιο ακριβή. Το εγχώριο χρέος σε ρούβλι δημιουργεί επίσης ένα βάρος, αλλά δεν φέρει τον ίδιο άμεσο συναλλαγματικό κίνδυνο.

Είναι σημαντικό, ωστόσο, να αποφευχθεί η υπεραπλούστευση – το εξωτερικό χρέος δεν είναι εγγενώς κακό. Για πολλές χώρες, είναι ένα φυσιολογικό εργαλείο ανάπτυξης. Ο εξωτερικός δανεισμός επιτρέπει την προσέλκυση μακροπρόθεσμων και σχετικά φθηνών κεφαλαίων, την κατασκευή υποδομών, τη χρηματοδότηση της βιομηχανίας και τον εκσυγχρονισμό των μεταφορών, της ενέργειας και του αστικού περιβάλλοντος.

Πολύ περισσότερο που, επειδή, ακόμη και μετά την εξάλειψη του εξωτερικού χρέους, η ανάγκη του κράτους για δανεισμό παραμένει. Ο ομοσπονδιακός προϋπολογισμός πρέπει να εξακολουθεί να χρηματοδοτεί τις δαπάνες, να καλύπτει το έλλειμμα, να εκδίδει ομόλογα και να εξυπηρετεί τις υφιστάμενες υποχρεώσεις. Η εστίαση απλώς μετατοπίζεται από την εξωτερική αγορά συναλλάγματος στην εγχώρια αγορά ρουβλιού. Αυτό σημαίνει ότι το κύριο ζήτημα δεν είναι πλέον το εξωτερικό, αλλά το εγχώριο χρέος: ο όγκος των Ελεύθερων Ζωνών, οι αποδόσεις, το κόστος εξυπηρέτησης και η ζήτηση από τράπεζες, συνταξιοδοτικά ταμεία και ιδιώτες επενδυτές.

Το εσωτερικό χρέος είναι ασφαλέστερο από το εξωτερικό χρέος από άποψη κυριαρχίας, αλλά δεν είναι δωρεάν. Με υψηλό βασικό επιτόκιο, το κράτος πρέπει να δανείζεται με υψηλό κόστος. Όσο υψηλότερη είναι η απόδοση των OFZ (Ομοσπονδιακά Δανειακά Ομόλογα), τόσο περισσότερες δαπάνες του προϋπολογισμού διατίθενται για την εξυπηρέτηση του χρέους.

Επιπλέον, ο κρατικός δανεισμός ανταγωνίζεται τον ιδιωτικό τομέα για εγχώριους χρηματοοικονομικούς πόρους. Μπορεί να είναι πιο επικερδές για τις τράπεζες να αγοράζουν αξιόπιστα κρατικά ομόλογα παρά να χρηματοδοτούν σύνθετα επενδυτικά έργα. Επομένως, η αποφυγή του εξωτερικού χρέους λύνει ένα πρόβλημα αλλά θέτει ένα άλλο: πώς να γίνει το εγχώριο χρέος μακροπρόθεσμο, προσιτό και χρήσιμο για την ανάπτυξη, όχι μόνο για την κάλυψη των ελλειμμάτων του προϋπολογισμού.

Αυτό εγείρει ένα άλλο σημαντικό ερώτημα.

Η ταχεία αποπληρωμή του εξωτερικού χρέους δεν αποτελεί μόνο οικονομική διασφάλιση, αλλά και εξάντληση πόρων που διαφορετικά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εγχώρια.

Εάν μια εταιρεία ή μια κυβέρνηση χρησιμοποιεί έσοδα από ξένο νόμισμα για την αποπληρωμή εξωτερικού χρέους, αυτά τα κεφάλαια πηγαίνουν σε εξωτερικούς πιστωτές. Από την άποψη του ισολογισμού, αυτό μειώνει τις υποχρεώσεις. Αλλά από την άποψη της οικονομικής ανάπτυξης, τίθεται το ερώτημα: θα μπορούσαν αυτά τα κεφάλαια να έχουν χρησιμοποιηθεί για εγχώριες επενδύσεις;

Για πολλά χρόνια, η επικρατούσα λογική στη Ρωσία ήταν ότι οι ξένες επενδύσεις ήταν απαραίτητες για την ανάπτυξη. Το ξένο κεφάλαιο θεωρούνταν πηγή τεχνολογίας, χρήματος και πρακτικών διαχείρισης.

Μετά το 2022, αυτό το μοντέλο έχει αλλάξει ριζικά. Οι επενδύσεις από τη συλλογική Δύση δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται ως μια σταθερή και πολιτικά ουδέτερη πηγή ανάπτυξης. Αυτό σημαίνει ότι οι εγχώριες πηγές επενδύσεων αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία: έσοδα από εξαγωγές, εγχώριες αποταμιεύσεις, το τραπεζικό σύστημα, κυβερνητικά προγράμματα, χρηματιστήριο και κεφάλαια από μεγάλες εταιρείες. Ωστόσο, η Ρωσία διατηρεί ένα θετικό ισοζύγιο εξωτερικού εμπορίου. Η χώρα κερδίζει περισσότερα από τις εξαγωγές παρά ξοδεύει σε εισαγωγές.

Εδώ προκύπτει ένα λεπτό δίλημμα. Η εισροή χρημάτων στην οικονομία θα πρέπει να εξυπηρετεί την ανάπτυξη και όχι να τροφοδοτεί τον πληθωρισμό. Η απλή διοχέτευση των πλεοναζόντων κεφαλαίων στην κατανάλωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές. Ωστόσο, η διοχέτευσή τους στην παραγωγή, τις υποδομές, την τεχνολογία, τις μεταφορές, την κατασκευή μηχανολογικού εξοπλισμού, την ενέργεια και τον βιομηχανικό αυτοματισμό θα έχει διαφορετικά αποτέλεσμα: η οικονομία θα λάβει όχι μόνο μετρητά αλλά και νέα δυναμική. Και η αυξημένη παραγωγή θα δημιουργήσει την ανάγκη για πρόσθετη προσφορά χρήματος, η οποία τελικά θα μπορούσε να οδηγήσει σε χαμηλότερο πληθωρισμό.

Επομένως, το χαμηλό εξωτερικό δημόσιο χρέος για τη Ρωσία σήμερα είναι κάτι περισσότερο από ένας απλός μακροοικονομικός δείκτης. Είναι μια εγγύηση οικονομικής κυριαρχίας και ακόμη και ένα στοιχείο οικονομικής άμυνας. Η δήλωση του Σιλουάνοφ δεν είναι μια λογιστική έκθεση, αλλά ένα σημάδι μιας μετατόπισης στο χρηματοπιστωτικό και οικονομικό μοντέλο της χώρας.

Η Ρωσία δεν απομακρύνεται απλώς από την εξάρτησή της από εξωτερικούς πιστωτές. Η ρωσική οικονομία αντιμετωπίζει μια νέα πρόκληση. Πρέπει να δημιουργήσει το δικό της εσωτερικό πλαίσιο οικονομικής ανάπτυξης: με μακροπρόθεσμο χρήμα, μια σταθερή αγορά εγχώριου χρέους, ασφαλή υποδομή πληρωμών και επενδύσεις που δεν επικεντρώνονται στην εξυπηρέτηση παλαιού χρέους, αλλά στην ανάπτυξη της δικής της οικονομίας.

Κείμενο: Ντμίτρι Σκβόρτσοφ

Πηγή: Vzglyad

Η πορεία του πολέμου στην Ουκρανία

Η επίθεση των Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων στα τέλη Μαΐου και στις αρχές Ιουνίου επιταχύνθηκε, μετά από αρκετούς μήνες στασιμότητας και ουκρανικών αντεπιθέσεων. Ωστόσο, παρά τις δηλώσεις του Πούτιν ότι «δεν υπάρχει μέρος όπου δεν υπάρχει επίθεση», οι επιτυχίες της Ρωσίας επικεντρώνονται σε λίγες μόνο περιοχές. Για παράδειγμα, τις τελευταίες εβδομάδες, η άμυνα των Ουκρανικών Δυνάμεων στην πόλη Κονσταντίνοφκα, στη νότια μητροπολιτική περιοχή Κραματόρσκ έχει αποδυναμωθεί απότομα. Αυτό επέτρεψε στις Ρωσικές Δυνάμεις να διαπεράσουν το κέντρο της πόλης από δύο πλευρές. Η ρωσική επίθεση συνεχίζεται ανατολικά του Σλαβιάνσκ και του Κραματόρσκ στη νότια όχθη του ποταμού Σεβέρσκι Ντόνετς και κοντά στο κανάλι Σεβέρσκι Ντόνετς-Ντονμπάς. Οι Ρωσικές Δυνάμεις έχουν επίσης επαναλάβει την επίθεσή τους στην ανατολική περιφέρεια του Ζαπαρόζιε με ανανεωμένη δυναμική. Προηγουμένως, τα ρωσικά στρατεύματα είχαν καθηλωθεί για αρκετούς μήνες λόγω των ουκρανικών αντεπιθέσεων. Σε άλλες περιοχές, η πρόοδος των Ρωσικών Δυνάμεων, στην καλύτερη περίπτωση, καθυστερεί. Ο ρωσικός στρατός πιθανότατα δεν θα είναι σε θέση να καταλάβει την μητροπολιτική περιοχή Κραματόρσκ και τις γειτονικές περιοχές της περιφέρειας Ντονέτσκ έως το τέλος του 2026.

Ο Πούτιν ζητά την αποχώρηση του ουκρανικού στρατού από την περιοχή του Ντονέτσκ -αυτή είναι η προϋπόθεση του Κρεμλίνου για κατάπαυση του πυρός. Αυτή η κατάπαυση του πυρός φέρεται να συμφωνήθηκε από τον Πούτιν και τον Ντόναλντ Τραμπ στο Άνκορατζ το 2025. Ακόμα και τώρα, η Μόσχα απαιτεί περιστασιακά την παράδοση όλων των «ρωσικών» εδαφών, τα οποία θα περιλαμβάνουν επίσης τις επίσημα προσαρτημένες περιοχές Χερσώνα και Ζαπορίζια. Ωστόσο, στο Άνκορατζ, η συμφωνία ήταν ότι η κατάπαυση του πυρός σε αυτές τις περιοχές θα ολοκληρωνόταν κατά μήκος της γραμμής επαφής. Εάν το Κίεβο αρνηθεί (κάτι που έχει επαναλάβει πολλές φορές), το Κρεμλίνο υποσχέθηκε να καταλάβει τα εδάφη με τη βία.

Επί του παρόντος, οι Ουκρανικές Δυνάμεις ελέγχουν εδάφη στη βόρεια περιοχή του Ντονιέτσκ, με επίκεντρο το Κραματόρσκ και το Σλαβιάνσκ. Η εκπλήρωση των απειλών του Κρεμλίνου απαιτεί την κατάληψη αυτών των πόλεων, οι οποίες αποτελούν τη βάση ολόκληρης της άμυνας των Ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων στο Ντονμπάς. Οι Ρωσικές Δυνάμεις προελαύνουν στο συγκρότημα από τέσσερις κατευθύνσεις τον τελευταίο ενάμιση χρόνο. Επιπλέον, η Ρωσία προσπαθεί να καταλάβει όσο το δυνατόν περισσότερη γη στην περιφέρεια Ζαπαρόζιε για να αποκτήσει μια πιο πλεονεκτική θέση μετά από μια υποθετική διαίρεση της επικράτειάς της κατά μήκος της γραμμής επαφής.

Όλες οι άλλες επιθετικές προσπάθειες των Ρωσικών Δυνάμεων δεν έχουν στρατηγική ή πολιτική σημασία: ούτε η δημιουργία μιας «ζώνης ασφαλείας» κατά μήκος των συνόρων στις περιφέρειες Χάρκοβο και Σούμι, ούτε η μάχη για το Κούπιανσκ στην περιφέρεια του Χάρκοβο, φέρνουν το Κρεμλίνο πιο κοντά σε μια νίκη στο "πνεύμα του Άνγκορατζ". Ως εκ τούτου, οι Ουκρανικές Δυνάμεις έχουν συγκεντρώσει τις κύριες δυνάμεις τους στις περιφέρειες Ντονιέτσκ και Ζαπαρόζιε. Αυτό (μαζί με την αυξημένη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών) έχει επιβραδύνει την ήδη αργή ρωσική προέλαση.

Έφοδος στην Κονσταντίνοφκα

Μετά από πολλούς μήνες μαχών, προς το τέλος του 2025, οι ρωσικές δυνάμεις κατέλαβαν την περιοχή Τορέτσκ και ξεκίνησαν επίθεση στην Κονσταντίνοφκα, τη νοτιότερη πόλη στην περιοχή Κραματόρσκ. Η έκτασή της είναι μεγαλύτερη ακόμη και από το Ποκρόφσκ, το οποίο καταλήφθηκε από τις Ρωσικές Δυνάμεις.

Οι Ουκρανικές Δυνάμεις κράτησαν τα ρωσικά στρατεύματα στα νότια περίχωρα της πόλης για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι ουκρανικές θέσεις στο νότο παραμένουν και οι μάχες συνεχίζονται ακόμη και στην Ιβανόπολη μεταξύ Τορέτσκ και Κονσταντίνοφκα. Ωστόσο, αυτές οι δυνάμεις υπερκεράστηκαν από ρωσικές μονάδες που προχωρούσαν κατά μήκος των δυτικών και ανατολικών περιχώρων της πόλης.

Τις τελευταίες εβδομάδες, ρωσικά στρατεύματα στη νοτιοδυτική Κονσταντίνοφκα διέσπασαν τις ουκρανικές θέσεις στο προαστιακό χωριό Ιλίνοφκα και έφτασαν στο βορειοδυτικό τμήμα της πόλης. Ταυτόχρονα, άλλες μονάδες, οι οποίες είχαν προηγουμένως εισβάλει στη μεγαλύτερη βιομηχανική ζώνη της πόλης, το Εργοστάσιο Ψευδαργύρου, προέλασαν επίσης κατά μήκος του ποταμού Κριβάγια Τόρετς, ο οποίος διασχίζει την Κονσταντίνοφκα.

Μια άλλη ρωσική ομάδα, που προχωρούσε κατά μήκος των ανατολικών προαστίων της Κονσταντίνοφκα, έφτασε στο κέντρο της πόλης μέσω του προαστίου Νοβοντμίτροφκα.

Εν τω μεταξύ, αρκετές ουκρανικές εστίες παρέμειναν πίσω από τις ρωσικές γραμμές, τροφοδοτούμενες από βαριά μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Όπως αποδεικνύει η έφοδος στο Τορέτσκ, ακόμη και σε τόσο δυσμενείς συνθήκες, τα ουκρανικά στρατεύματα (οι ίδιες μονάδες που βρίσκονται αυτή τη στιγμή στην Κονσταντίνοφκα) μπορούν να κρατήσουν τη γραμμή για εβδομάδες και μήνες, ακόμη και όταν είναι σχεδόν πλήρως περικυκλωμένα. Ωστόσο, ένα άλλο παράδειγμα είναι η έφοδος στο Ποκρόφσκ και το γειτονικό Μίρνογκραντ. Εκεί, η ταχεία διείσδυση μεγάλου αριθμού ρωσικών ομάδων εφόδου μέσω διαφόρων περιοχών της πόλης οδήγησε στην ταχεία υποβάθμιση της ουκρανικής άμυνας.

Η κατάληψη της Κονσταντίνοφκα είναι απαραίτητη για να συγκεντρώσει ο ρωσικός στρατός δυνάμεις (συμπεριλαμβανομένων χειριστών μη επανδρωμένων αεροσκαφών) στις γειτονιές της πόλης, προκειμένου να συνεχίσει την επίθεσή του προς τα βόρεια - προς το Κραματόρσκ μέσω της Ντρουζκόφκα. Αυτό περιμένουν τα στρατεύματα που έχουν παγιδευτεί στα προάστια της Ντρουζκόφκα στα νοτιοδυτικά (στη συνοικία Σοφίεφκα) και νοτιοανατολικά (στο κανάλι Σεβέρσκι Ντόνετς-Ντονμπάς κοντά στις συνοικίες Μάρκοβο και τη Μαλίνοφκα).

Προέλαση προς το Σλαβιάνσκ

Οι ρωσικές δυνάμεις, έχοντας καταλάβει την πόλη Σεβέρσκ το 2025, συνεχίζουν την επίθεσή τους κατά μήκος του ποταμού Σεβέρσκι Ντόνετς προς το Σλαβιάνσκ.

Αυτή η επιχείρηση αναμενόταν να υποστηριχθεί από μια δύναμη που επιχειρούσε στην απέναντι όχθη του Σεβέρσκι Ντόνετς, προσπαθώντας να καταλάβει την πόλη Λιμάν και τις διαβάσεις του ποταμού νοτιότερα. Ωστόσο, αυτή η δύναμη όχι μόνο δεν κατάφερε να επιτύχει τον κύριο στόχο της, αλλά έχασε και μέρος της κατεχόμενης περιοχής τους τελευταίους μήνες ως αποτέλεσμα των ουκρανικών αντεπιθέσεων.

Αυτό, με τη σειρά του, επιβράδυνε την προέλαση των στρατευμάτων νότια του Σεβέρσκι Ντόνετς, όπου η ρωσική επίθεση σταμάτησε κοντά στην Κριβάγια Λούκα.

Η επίθεση μεταξύ του ποταμού και του καναλιού Σεβέρσκι Ντόνετς-Ντονμπάς (από δυνάμεις μιας μεραρχίας που μόλις έφτασε από το Χερσώνα) συνεχίζεται. Οι ρωσικές δυνάμεις επικεντρώνονται επί του παρόντος στην κατάληψη του χωριού Ράι-Αλεξαντρόφκα, το οποίο καλύπτει το Σλαβιάνσκ από τα νοτιοανατολικά. Συνολικά, ο ρυθμός της προέλασης των Ρωσικών Δυνάμεων σε αυτόν τον τομέα έχει επιβραδυνθεί σημαντικά μετά την κατάληψη του Σεβέρσκ στα τέλη του 2025. Ωστόσο, θα μπορούσε να επιταχυνθεί ξανά εάν η ουκρανική άμυνα νοτιότερα - κοντά στην Κονσταντίνοφκα - συνεχίσει να επιδεινώνεται.

Μάχες στην ανατολική περιοχή του Ζαπαρόζιε

Τον τελευταίο χρόνο, οι Ρωσικές Δυνάμεις διεξάγουν επίθεση μέσω της πόλης Γκουλιάιπολε (η οποία καταλήφθηκε στα τέλη του 2025) προς το κύριο ουκρανικό οχυρό στο κεντρικό τμήμα της περιφέρειας Ζαπαρόζιε - την πόλη Ορέχοβο.

Μετά τις ουκρανικές επιθέσεις στα σύνορα μεταξύ των περιφερειών Ντνιεπροπετρόφσκ και Ζαπαρόζιε τον χειμώνα και στις αρχές της άνοιξης (όπου διείσδυσαν 10-15 χιλιόμετρα μέσα από τις αδύναμες ρωσικές άμυνες στην περιοχή Τέρνόβογιε και Μπερεζόβογιε), η επίθεση των Ρωσικών Δυνάμεων σταμάτησε στα περίχωρα του Γκουλιάιπολε. Η ρωσική διοίκηση αναγκάστηκε να ανακατανείμει μεγάλες εφεδρείες από το Ποκρόφσκ και την Ντρουζκόφκα. Αυτό επέτρεψε στις ρωσικές δυνάμεις να σταματήσουν τις ουκρανικές αντεπιθέσεις κοντά στο Μπερεζόβογιε και το Τερνόβογιε και να επανεκκινήσουν την επίθεση στο Ορέχοβο από τη Γκουλιάιπολε.

Οι Ρωσικές Δυνάμεις δεν έχουν ακόμη καταφέρει να εξαλείψουν πλήρως τον «θύλακα» που σχηματίστηκε από τις ουκρανικές επιθέσεις στα σύνορα μεταξύ των περιοχών Ντνιπροπετρόφσκ και Ζαπαρόζιε (αν και έχουν ανακαταλάβει το Τερνόβογιε και το Μπερεζόβογιε). Φαίνεται ότι η ρωσική διοίκηση προσπαθεί τώρα να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της κάλυψης της βόρειας πλευράς της ομάδας που προελαύνει προς το Όρεχοβο με πιο ριζοσπαστικό τρόπο - επιτιθέμενη στο χωριό Ποκρόφσκογιε, τον κύριο υλικοτεχνικό κόμβο των Ουκρανικών Δυνάμεων στην περιοχή. Στα τέλη Μαΐου, Ρώσοι πεζοναύτες έφτασαν στον ποταμό Βόλτσια ακριβώς νότια του Ποκρόφσκογιε. Οι αντεπιθέσεις σε αυτή την πλευρά συνεχίζονται.

Εν τω μεταξύ, ο ρωσικός 5ος Στρατός Συνδυασμένων Όπλων, έχοντας λάβει ενισχύσεις από το Ποκρόφσκ, συνέχισε την προέλασή του προς τα ανατολικά, προς το Ορέχοβο. Στις αρχές Ιουνίου, οι Ρωσικές Δυνάμεις είχαν φτάσει στη γραμμή Τσαρίβνογιε - Γκουλιάιπολσκογιε (Κομσομόλσκογιε) - Βέρχναγια Τέρσα - Βοζντβίζεφκα, καταλαμβάνοντας και τα τέσσερα χωριά. Τώρα, με την προέλασή τους, απειλούν να διεισδύσουν στα πλευρά και τα νώτα της ουκρανικής ομάδας που υπερασπίζεται τη Μάλαγιαια Τοκμάτσκα και το ίδιο το Ορέχοβο.

Πηγή: https://meduza.io/feature/2026/06/05/putin-govorit-chto-na-fronte-net-mesta-gde-ne-bylo-by-nastupleniya-rossiyskoy-armii-a-kak-na-samom-dele

Κύπρος: Tι σημαίνουν πολιτικά τα αποτελέσματα των κοινοβουλευτικών εκλογών

Podcast με τον Σωτήρη Δημόπουλο, Κοινωνιολόγο-Διεθνολόγο-Συγγραφέα

Οι βουλευτικές εκλογές στην Κύπρο την Κυριακή 24 Μαΐου είχαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Αφενός ανέδειξαν μια εξακομματική Βουλή των Αντιπροσώπων – με την είσοδο και δύο νεοϊδρυθέντων, αντισυστημικών κομμάτων – και αφετέρου επιβεβαίωσαν ότι το πολιτικό σύστημα της Μεγαλονήσου εισέρχεται σε φάση ρευστότητας και ανακατατάξεων.

Το τι σημαίνουν τα αποτελέσματα των κοινοβουλευτικών εκλογών της Κύπρου και το πώς λειτουργούν σε σχέση με το προεδρικό της σύστημα, που οφείλεται κι εκεί η ενίσχυση της άκρας δεξιάς και των άλλων αντισυστημικών δυνάμεων, πόσο έχει αλλάξει η οικονομία και η κοινωνία της χώρας τις τελευταίες δύο δεκαετίες και τελικά ποιος είναι ο αντίκτυπος αυτών των εξελίξεων στη στάση της κοινωνίας απέναντι στο εθνικό ζήτημα είναι τα θέματα που εξετάζονται στο 56ο podcast της σειράς «Διεθνής Ματιά», την οποία δημιουργεί ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ΕRTnews Radio και το ERTecho. Kαλεσμένος είναι ο Σωτήρης Δημόπουλος, Κοινωνιολόγος, Διεθνολόγος και Συγγραφέας με έδρα την Κύπρο, ο οποίος έχει αναπτύξει σχετική με το θέμα αρθρογραφία.

https://www.ertnews.gr/dimosio-vima/arthrografia/kypros-ti-simainoun-politika-ta-apotelesmata-ton-koinovouleytikon-eklogon-poso-exei-allaksei-i-koinonia-kai-i-oikonomia-tis-megalonisou/ 

Οι δομικές αλλαγές της κυπριακής κοινωνίας και η εκλογική αναμέτρηση της 24ης Μαΐου

Στην Ελλάδα είθισται να προσεγγίζουμε τις εκλογικές αναμετρήσεις στην Κύπρο κυρίως μέσα από το πρίσμα του εθνικού ζητήματος. Ωστόσο, αυτό που περισσότερο θα προσδιορίσει το αποτέλεσμα στις κοινοβουλευτικές εκλογές της Κυριακής στη Μεγαλόνησο είναι οι κοινωνικοοικονομικές παράμετροι. 

Η Κύπρος του 2026 μικρή σχέση έχει όχι μόνον με αυτό που ήταν τη δεκαετία του 1970, αλλά ακόμη και με τις αρχές της παρούσας χιλιετίας. Αν και για δεκαετίες παρουσίαζε σταθερά υψηλό βιοτικό επίπεδο, τα τελευταία χρόνια βιώνει ένα πραγματικό οικονομικό θαύμα. Η οικονομία της καλπάζει και ταυτόχρονα η κοινωνία της μεταμορφώνεται με γοργούς ρυθμούς. Πρόκειται, όμως, για αλλαγές που γίνονται απολύτως με τους όρους της παγκοσμιοποίησης, πέρα από κάθε πολιτική κάποιας εθνικής αυτοπροστασίας. Το αποτέλεσμα είναι η αλματώδης οικονομική ανάπτυξη να διαμορφώνει μια πολυπολιτισμική κοινωνία, που προσομοιάζει σε Βαβέλ, τα τμήματα της οποίας σε ένα σημαντικό βαθμό ζουν βίους παράλληλους. 

 

Τα «χρυσά διαβατήρια» και η ραγδαία ανάπτυξη

Η Κυπριακή Δημοκρατία, μετά την εισβολή του 1974, κατόρθωσε να αξιοποιήσει την ασύγκριτη γεωγραφική της θέση και το υψηλό επίπεδο των υπηρεσιών της, ώστε να προσελκύει κεφάλαια. Έτσι συνέβη αρχικώς, μετά την κρίση του Λιβάνου τη δεκαετία του 1980, και ακολούθησαν η Γιουγκοσλαβία και κυρίως η Ρωσία μετά το 1990, με τη βοήθεια των κυπριακών λογιστικών γραφείων και της χαμηλής επιχειρηματικής φορολογίας. Το «κούρεμα» των καταθέσεων το 2013, περισσότερο ως πολιτική πράξη αναχαίτισης της ρωσικής επιρροής, οδήγησε σε μια σοβαρή υπαναχώρηση την κυπριακή οικονομία. Ωστόσο, χάρη στην κυνική επιδεξιότητα του προέδρου Αναστασιάδη, και με φόρμουλα τα λεγόμενα «χρυσά διαβατήρια», δηλαδή κυπριακή και ευρωπαϊκή υπηκοότητα για επενδυτές άνω των 2,5 εκατομμυρίων ευρώ, εισέρρευσαν στην κυπριακή οικονομία σχεδόν 10 δισεκατομμύρια, ενώ ο κατασκευαστικός τομέας κατέστη η ατμομηχανή της παραγωγής. Λόγω της υψηλής ζήτησης άρχισαν να ξεφυτρώνουν παντού ουρανοξύστες, κάνοντας τη Λεμεσό μικρό Ντουμπάι. Βεβαίως, η απληστία οδήγησε σε υπερβολές, και αυτές με τη σειρά τους στη λήξη του προγράμματος, και στην πρόσκληση του FBI από τον νέο πρόεδρο Χριστοδουλίδη σε μια πρωτοφανή χειρονομία νομιμοφροσύνης προς τις ΗΠΑ – φαίνεται ότι η ιδέα του άρεσε τόσο που ο πρόεδρος ξανακάλεσε το FBI για την περίεργη υπόθεση καταγγελίας παραδικαστικού Δρουσιώτη-«Σάντη». 

Σε κάθε περίπτωση, τα περίπου 7.000 «χρυσά διαβατήρια» τη δουλειά τους την έκαναν. Η κρίση όχι μόνον ξεπεράστηκε, αλλά η κυπριακή οικονομία έφθασε σε πρωτόγνωρα μεγέθη. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΝΤ από τα σχεδόν 20 δις δολ. ονομαστικό ΑΕΠ και τα 23.130 δολ. κατά κεφαλήν του 2015, σκαρφάλωσε το 2026 στα 45,17 δις και στα 45.409 αντιστοίχως. Η πρόβλεψη μάλιστα για το 2031 δείχνει το ΑΕΠ στα 57.180 δισ. δολ. 

Η ανάπτυξη για το πρώτο τετράμηνο του 2026 είναι 3,0%, ενώ προηγήθηκε το 3,8% για το ’25 και 3,9% για το ’24. Το εμπορικό ισοζύγιο, από ελλειμματικό προ Covid, σημειώνει πλεονάσματα άνω του €1 δις μετά το 2021, κυρίως χάρη στις υπηρεσίες. Οι καταθέσεις το 2024 φθάνουν σε 55,9 δις ευρώ.

Καθοριστική συμβολή στην ανάπτυξη έχει πάντα ο κατασκευαστικός κλάδος και γενικά το realestate. Χιλιάδες αλλοδαποί, κυρίως υψηλού και πολύ υψηλού εισοδήματος κατασκευάζουν ή αγοράζουν κατοικίες σε όλη την Κύπρο. Προηγούνται ασφαλώς οι Ρώσοι, που αποτελούν μια πολύ μεγάλη κοινότητα, κυρίως στη Λεμεσό, η οποία ζει σχεδόν σε «ρωσικές» συνθήκες. Μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, ακολούθησαν και μερικές δεκάδες χιλιάδες πολύ ευκατάστατοι Ουκρανοί. Παρουσία έχουν, βεβαίως, και εκπρόσωποι άλλων εθνοτήτων από Ευρώπη και Ασία. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια τον τόνο τον δίνουν οι Ισραηλινοί. Είναι αυτοί που αγοράζουν όχι μόνον κατοικίες, αλλά κάθε ακίνητο που πωλείται, και στην Κύπρο πλέον πωλούνται τα πάντα. Η υπόθεση με την αγορά ολόκληρου χωριού, την Τρόζενα Λεμεσού, από εβραϊκά επιχειρηματικά συμφέροντα, είναι μόνον η κορυφή του παγόβουνου. 

Το αποτέλεσμα είναι να έχει πάρει «φωτιά» ο κατασκευαστικός κλάδος. Η συνολική συνεισφορά των κατασκευών και της ανάπτυξης ακινήτων στο κυπριακό ΑΕΠ ξεπερνά το 15%, ενώ η απασχόληση στον κλάδο ανέρχεται στις 47.000 εργαζόμενους. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα εγγεγραμμένα μέλη του Επιστημονικού Τεχνικού Επιμελητηρίου Κύπρου ανέρχονται σε 14.200, εκ των οποίων 4.700 πολιτικοί μηχανικοί, 3.300 αρχιτέκτονες, 3.100 μηχανολόγοι μηχανικοί, 2.400 ηλεκτρολόγοι μηχανικοί, 300 επιμετρητές ποσοτήτων και 400 εκτιμητές γης, καθώς και περισσότεροι από 2.200 εγγεγραμμένοι εργολάβοι.

Σοβαρή συνεισφορά στο ΑΕΠ έχει όμως και τουρισμός με 14% το 2025, καθώς οι αφίξεις ξεπέρασαν για πρώτη φορά τα 4,5 εκατ., με άνοδο 41,6% σε ορίζοντα τριετίας και το ίδιο διάστημα τα έσοδα κατά 51,1%. Πολύ δυναμικός είναι και ο κλάδος της Ναυτιλίας με 5,4% στο ΑΕΠ.

Ένας ακόμη πολύ δυναμικός κλάδος, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, είναι οι λεγόμενες εταιρείες FOREX ή fintech, που έχουν κάνει έδρα τους την Κύπρο, οιοποίες παρέχουν επενδυτικές υπηρεσίες με βάση την αγορά του ξένου συναλλάγματος και παράλληλα μέσω διαδικτυακών προγραμμάτων αγοραπωλησίας πρόσβαση σε χρηματιστήρια και αλλά χρηματοοικονομικά μέσα. Οι συγκεκριμένες απασχολούν μεγάλο αριθμό εισαγόμενων υπαλλήλων. 

 

Δομικές αλλαγές στον πληθυσμό

Οι οικονομικές αλλαγές που συνέβησαν όλο το προηγούμενο διάστημα είχαν δραματικές συνέπειες στη σύνθεση του πληθυσμού. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της Απογραφής του 2021, ο συνολικός πληθυσμός στις ελεύθερες περιοχές της Κύπρου ανήλθε στα 923.381 άτομα, σημειώνοντας αύξηση της τάξης του 9,9% σε σύγκριση με τα αποτελέσματα της Απογραφής του 2011. 

Μια αύξηση 10% σε μια δεκαετία για μια ευρωπαϊκή χώρα είναι εντυπωσιακή, όμως, τα ποιοτικά χαρακτηριστικά δείχνουν τι πραγματικά έχει συμβεί. Διαπιστώνουμε, λοιπόν, ότι όσον αφορά στον πληθυσμό που καταγράφηκε κατά υπηκοότητα, 719.252 άτομα ή ποσοστό της τάξης του 77,9% ήταν Κύπριοι, 93.540 ή ποσοστό 10,1% ήταν υπήκοοι άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κυρίως από Ελλάδα (4,7%), ενώ 107.168 άτομα ή ποσοστό της τάξης του 11,6% ήταν υπήκοοι χωρών εκτός ΕΕ.

Σε κάποιες περιοχές, μάλιστα, όπως η επαρχία Πάφου το ποσοστό των αλλοδαπών προκαλεί έκπληξη, καθώς φθάνει το 38%!

Εν τω μεταξύ, νεότερα στοιχεία που εμφανίστηκαν για το 2025 δείχνουν ότι στην Κύπρο τουλάχιστον ένας στους τέσσερεις κατοίκους είναι αλλοδαπός (24,8%).

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι το ποσοστό των ατόμων 65 ετών και άνω (17,2%) έχει ξεπεράσει το ποσοστό παιδιών ηλικίας κάτω των 15 ετών (15,4%). Αλλά και μεταξύ των νέων διαπιστώνεται η διαρκώς αυξητική παρουσία των αλλοδαπών. 

Έτσι, σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι αλλοδαποί μαθητές αποτελούν το: 

- 23% στο σύνολο της δημόσιας εκπαίδευσης, με αυξανόμενα ποσοστά στις κατώτερες βαθμίδες, δείγμα της αύξησης της πιο πρόσφατης εισροής:

- 26,4% στα νηπιαγωγεία

- 22,4% στα δημοτικά

- 20,6% στα δημόσια Γυμνάσια

- 16% στις Τεχνικές Σχολές

- 15% στα Λύκεια

Στην ιδιωτική εκπαίδευση η αύξηση των αλλοδαπών μαθητών είναι ακόμη πιο μεγάλη, αποτέλεσμα της έλευσης νέων κατοίκων με υψηλά εισοδήματα. Συγκεκριμένα, στα Δημοτικά, από 1905 παιδιά το 2014, ανήλθαν το 2024 σε 4550. Στα Γυμνάσια, οι ξένοι μαθητές από 1105 το 2014, δέκα χρόνια μετά ανήλθαν στους 4237.

Σχετικά με τον τομέα της εκπαίδευσης θα πρέπει να σημειωθεί η ραγδαία αύξηση των ιδιωτικών, και κυρίως των αγγλόφωνων σχολείων. Είναι αυτά τα σχολεία που στέλνει η κυπριακή ελίτ τα παιδιά της, όπου διδάσκονται τα μάθηματά τους κυρίως στα αγγλικά, με ελάχιστες ώρες αφιερωμένες στην ελληνική γλώσσα και ιστορία. Τα αγγλόφωνα Λύκεια δεν δίνουν καν τη δυνατότητα για συμμετοχή στις παγκύπριες εξετάσεις αλλά παρέχουν απολυτήρια για την εισαγωγή σε αγγλόφωνα Πανεπιστήμια του εξωτερικού. Στα συγκεκριμένα σχολεία, που το ποσοστό των αλλοδαπών είναι ακόμη υψηλότερο, και με προέλευση από οικογένειες με οικονομική επιφάνεια, συχνά διαμορφώνεται μια νοοτροπία «παγκοσμιοποιημένου» ανθρώπου, με νέες και νέους που όχι μόνον εκφράζονται στην αγγλική Lingua Franca, αλλά σκέφτονται εκτός του όποιου εθνικού πλαισίου. 

Ένα άλλο ιδιαίτερο φαινόμενο είναι οι εξ ολοκλήρου ξένες εκπαιδευτικές δομές – από νηπιαγωγείο μέχρι και λύκειο- κυρίως ρωσικές, βρετανικές, εσχάτως και ουκρανικές. Στα σχολεία αυτά, βεβαίως, δεν διδάσκεται τίποτε το ελληνικό. Πρόσφατα, ανακοινώθηκε ότι στη Λεμεσό ιδρύεται και ανάλογο εβραϊκό ίδρυμα. Πρόκειται για το διεθνές σχολείο Cyprus Jewish Academy of Excellence, με προϋπολογισμό άνω των 50 εκατομμύρια ευρώ, που χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Yael Foundation, και θα προσφέρει σπουδές με έμφαση στις εβραϊκές αξίες, σε 1.500 μαθητές από την Κύπρο και το εξωτερικό. Όπως δήλωσε ο Ραβίνος Yehoshua Smukler, που εποπτεύει του έργου: «Το σχολείο θα αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο της εβραϊκής κοινότητας της Κύπρου».

 

Οικοδομή και οικιακές βοηθοί 

Γυρνώντας, πάλι στο «θαύμα» της οικοδομής πρέπει να ξεκαθαριστεί ότι βασίστηκε όχι μόνον στα εισρέοντα ξένα κεφάλαια, αλλά και στην αφθονία φθηνού εργατικού δυναμικού. Τον ρόλο αυτό έχουν αναλάβει οικοδόμοι από την Ασία, πρωτίστως Σύριοι και γενικώς Άραβες, και έπονται αυτοί της υποσαχάριας Αφρικής. Η απορρόφηση όλων αυτών στην αγορά εργασίας μείωσε και τις αντιδράσεις από την εισροή των μεταναστών. Η αλήθεια είναι ότι το αρμόδιο υφυπουργείο Μετανάστευσης,-μετά την έκρηξη στις αιτήσεις ασύλου το 2022 που ξεπέρασαν τις 22.000,  έχει εντείνει από το 2023 τις επιστροφές των παράνομων μεταναστών - 3.000 ήδη στο α΄ τετράμηνο του 2026, ενώ οι ροές φέτος έχουν μειωθεί κατά 30%. Ωστόσο, η εισροή διεξάγεται κυρίως μέσω των νομίμων οδών από τα εξειδικευμένα πρακτορεία παροχής εργαζομένων, που είναι εξαιρετικά προσοδοφόρες επιχειρήσεις. 

Ένα ακόμη σημαντικό τμήμα των αλλοδαπών εργαζομένων στην Κύπρο, είναι το υπηρετικό προσωπικό. Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2023, περίπου 29.167 νοικοκυριά εργοδοτούν κοντά στους 24.207 βοηθούς, εκ των οποίων άνω του 90% αφορά οικιακές βοηθούς. Άγνωστος βεβαίως ο αριθμός της αδήλωτης εργασίας στον συγκεκριμένο κλάδο. Στην τελευταία έκθεση αξιολόγησης, για την περίοδο 2020-2024, η οργάνωση «GRETA» σημειώνει ότι οι οικιακές βοηθοί είναι μετανάστες που προέρχονται κυρίως από Φιλιππίνες, Σρι Λάνκα, Νεπάλ και Βιετνάμ. Οι περισσότερες εργάζονται κατά μέσο όρο 58 ώρες την εβδομάδα, ξεπερνώντας κατά πολύ τις 42 ώρες που προβλέπονται από τα συμβόλαιά τους, καθώς η συντριπτική τους πλειοψηφία, μένει στα σπίτια των εργοδοτών τους. Βάσει της κυπριακής νομοθεσίας, ο μικτός μηνιαίος μισθός για οικιακούς βοηθούς καθορίζεται στα 460 ευρώ, από τα οποία μπορεί να αφαιρεθεί έως και το 25% για φαγητό και διαμονή, ενώ, ο κατώτατος μισθός για τις άλλες κατηγορίες εργαζομένων ξεκινά από τα 1.000 ευρώ. Να σημειωθεί ότι η εργοδότηση υπηρετικού προσωπικού επί 24ώρου βάσεως είναι ευρέως διαδεδομένη, και δεν περιορίζεται στην φροντίδα ηλικιωμένων, αλλά περιλαμβάνει παιδιά, σκυλιά κλπ. Κοντά σε αυτούς είναι οι αναρίθμητοι Ινδοί και Πακιστανοί ντελιβεράδες, οι υπάλληλοι των καταστημάτων, αφού αρκεί γι’ αυτήν την εργασία μόνον η γνώση της αγγλικής γλώσσας, οι εργάτες σε αγροτικές και κτηνοτροφικές μονάδες κλπ.  

 

Η άλλη πλευρά του νομίσματος

Το κυπριακό οικονομικό θαύμα, ωστόσο, δεν περιλαμβάνει όλους τους Ελληνοκύπριους. Ένα όχι ευκαταφρόνητο τμήμα της κυπριακής κοινωνίας αγκομαχάει στο νέο περιβάλλον των ακριβών προϊόντων και υπηρεσιών. Ανάμεσά τους οι 100.000 συνταξιούχοι που ζουν με συντάξεις από 450 έως 1.000 ευρώ, τουλάχιστον όσοι από αυτούς δεν έχουν κάποια άλλη πηγή εισοδήματος. 

Αλλά και για τους νεότερους, παρά την πληθώρα εργασιακών ευκαιριών (ανεργία 4,4% το 2025), οι ανάγκες γίνονται ολοένα και πιο ασφυκτικές. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, το 2025 στη Λευκωσία, ένα νέο ζευγάρι με ένα παιδί χρειαζόταν τουλάχιστον 2.6-2.9 χιλ. ευρώ καθαρά τον μήνα για αξιοπρεπή διαβίωση. Στη Λεμεσό, ο προϋπολογισμός εκτοξευόταν στα 3.6-4.0 χιλ. Αν και ο μέσος μισθός στην Κύπρο για το δεύτερο τρίμηνο του 2025 ανερχόταν σε 2.476 ευρώ μεικτά, περίπου το 36% των εργαζομένων λαμβάνουν κάτω από €1.500 τον μήνα, και ο εθνικός κατώτατος μισθός παραμένει στα €1.000.

Τη μεγαλύτερη πίεση στα νοικοκυριά την ασκεί αναμφίβολα το στεγαστικό. Η σαρωτική αγορά ακινήτων από αλλοδαπούς, αλλά και η ενοικίαση διαμερισμάτων από εταιρείες για τους υπαλλήλους τους με δυσθεώρητα μισθωτήρια, εκτοξεύουν τις τιμές. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη Λεμεσό, το μέσο ενοίκιο για διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων στο κέντρο κυμαίνεται μεταξύ 1.600 και 2.200 ευρώ, ενώ πιο έξω πέφτει 15–25%. Στη Λευκωσία, το αντίστοιχο διαμέρισμα ενοικιάζεται γύρω στα 900-1.050. Το στεγαστικό αναγκάζει τους ελληνοκύπριους που παντρεύονται να μετακινηθούν στα προάστια ή και σε χωριά, όπου είναι χαμηλότερες οι τιμές, ενώ παρατηρείται και το φαινόμενο, που δεν ήταν σύνηθες στην Κύπρο, οι νέοι να παραμένουν στα σπίτια των γονιών τους ακόμη και όταν μπουν στην αγορά εργασίας αναβάλλοντας τη δημιουργία οικογένειας. 

Εξαιρετικά ενδιαφέρον, είναι επίσης ότι παράλληλα με την εμβάθυνση της οικονομικής και πολιτισμικής παγκοσμιοποίησης στο νησί, πολλοί Ελληνοκύπριοι εξακολουθούν να τηρούν τον «νεοβυζαντινό βίο». Αυτό σημαίνει κατάμεστες Εκκλησίες τις Κυριακές, αξιοσημείωτη επιρροή του κλήρου, ακόμη και τακτική συμμετοχή στο μυστήριο της εξομολόγησης. Επιπλέον, παραμένει ισχυρή η ελληνική συνείδηση, που εκδηλώνεται από τα μαθήματα γλώσσας και ιστορίας στα δημόσια σχολεία μέχρι τις ελληνικές σημαίες που επιμένουν να ανεμίζουν ιδίως στα σπίτια των φτωχότερων συνοικιών –όχι βέβαια εκεί που είναι οι επαύλεις ή οι ουρανοξύστες. 

 

Το χάσμα πολιτικής – κοινωνίας

Αν, λοιπόν, θέλουμε με ειλικρίνεια να ανιχνεύσουμε τις αιτίες του αντισυστημισμού στην Κύπρο, ο οποίος κατά τα φαινόμενα θα εκφραστεί δυναμικά στις εκλογές της Κυριακής, θα πρέπει να σκύψουμε σε αυτές τις αντιθέσεις και το πώς τις διαχειρίστηκε ο κυπριακός πολιτικός κόσμος. Οι ηγεσίες των παραδοσιακών πολιτικών κομμάτων ανήκουν σχεδόν στην πλειοψηφία τους στους πλέον ευνοημένους της οικονομικής έκρηξης, ενώ και οι διάφοροι υποστηρικτές τους προέρχονται από τα ανώτερα οικονομικά στρώματα. Τα παράπονα των «αδικημένων» από τις οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές συχνά δεν έβρισκαν ευήκοα ώτα από τους κρατούντες. Κάτι που εύλογα προκάλεσε απογοήτευση. Στα παραπάνω προστέθηκαν τα διάφορα σκάνδαλα που βγαίνουν κατά καιρούς στο φως της δημοσιότητας με εμπλεκόμενους πολιτικούς απ’ όλο το κομματικό φάσμα. Ως συνέπεια των παραπάνω υπονομεύθηκε η αξιοπιστία του πολιτικού συστήματος, το οποίο για δεκαετίες κινείτο πάνω σε αρκετά συμπαγείς άξονες. Τώρα πιά οι παραδοσιακοί δεσμοί έχουν σε μεγάλο βαθμό διαρραγεί, και η ψήφος διαμαρτυρίας μπορεί να παίρνει και απροσδόκητες διαστάσεις, στρεφόμενη ακόμη και σε ιλαροτραγικά πολιτικά φαινόμενα τύπου Φειδία, που στην πραγματικότητα είναι το χαρακτηριστικότερο δείγμα της νεοπλουτίστικης «φούσκας» που παράγει η σημερινή Κύπρος. 

Στις εκλογές της Κυριακής μένει να αποδειχθεί αν τα παραδοσιακά κόμματα έχουν ακόμη αντοχές απέναντι στο κύμα της αμφισβήτησης, ή θα δημιουργηθούν νέοι συσχετισμοί δυνάμεων, αν και λόγω του πολιτειακού συστήματος της χώρας δεν μπορεί να απειληθεί η σταθερότητα της χώρας. Πάντως, σε κάθε περίπτωση, το παγκοσμιοποιητικό παραγωγικό μοντέλο όπως έχει δομηθεί μέχρι αυτήν τη στιγμή είναι απίθανο να το αλλάξει οποιαδήποτε πολιτική δύναμη ή όποιος πρόεδρος. Τουλάχιστον, όσο η «κότα γεννάει χρυσά αυγά»… Τώρα, αν η επιλογή αυτή εξασφαλίζει και το μέλλον του κυπριακού ελληνισμού, λαμβάνοντας υπόψη τις υπαρκτές απειλές κυρίως από την Τουρκία, είναι θέμα προς σοβαρή συζήτηση πρωτίστως από τους ίδιους τους Κύπριους.